Adoptie

Adoptie – uit liefde
Adoptie: Geheeld verlangen. Een christelijk perspectief op adoptie
Interview met een adoptiemama
Adoptiepapa - een project van de K.U.Leuven (LAS)
Getuigenis over de adoptie van een gehandicapt kind
Onderzoek naar (aspecten van) adoptie
Publicaties
Nuttige adressen en links

Adoptie – uit liefde

De onderstaande tekst verscheen in november 2010 in het Don Bosco tijdschrift. Het artikel kaderde in de rubriek 'Goed-gezin-d', een rubriek van zes bijdragen over gezinsthema's. De zes artikels werden door IDGP geschreven op vraag van de redactie van het Don Bosco tijdschrift.

Anderhalf jaar geleden mochten een juf van de school en haar man hun lang verwachte adoptiedochter verwelkomen. Op het kaartje dat ze naar aanleiding van haar komst schreven, stond:

Zij heeft je gedragen zolang ze kon,
week na week… uit liefde.
Vele zorgende handen droegen je daarna belangeloos verder,
maand na maand… uit liefde.
Wij dragen je nu verder zolang je dit nodig hebt,
jaar na jaar, een leven lang… uit liefde.

Deze mooie en ontroerende woorden geven erkenning aan alle betrokkenen bij adoptie: het kind, de geboorteouders (ook afstandsouders genoemd), de mensen die het kind een tijd opgevangen hebben, en de adoptieouders. Zij zijn door de adoptie met elkaar verbonden, al is dat op de band tussen het kind en de adoptieouders na, in de meeste gevallen alleen door gedachten en fantasieën over elkaar. In de meeste gevallen kennen de geboorteouders en de adoptieouders elkaar niet, al komt daar de laatste jaren in sommige landen verandering in.
Elk van de betrokkenen heeft zijn of haar eigen gevoelens, ervaringen, vragen en verwachtingen. In deze bijdrage blijven we vooral stilstaan bij die van het (buitenlandse) adoptiekind.

In 2009 werden in Vlaanderen 268 kinderen geadopteerd (1), waarvan 244 adopties vanuit het buitenland. Tegenover 2008 is dat een stijging met 12 procent. De afgelopen jaren en decennia zijn dan ook heel wat gezinnen in Vlaanderen in aanraking gekomen met het adoptiegebeuren.
Adoptie is een juridische maatregel die kinderen in nood de mogelijkheid biedt om op te groeien in een gezin. Hierbij is steeds het ‘subsidiariteitsprincipe’ van toepassing: adoptie kan slechts in laatste instantie, wanneer alle andere mogelijke oplossingen ter plaatse uitgeput zijn. Het uitgangspunt van het Haags Adoptieverdrag (2) van 1993 is dat het kind voor zover mogelijk het recht heeft zijn of haar ouders te kennen en door hen te worden verzorgd. Het beklemtoont hiermee uitdrukkelijk het belang van het kind, dat het best bij de biologische ouders opgroeit, in het thuisland. Structurele maatregelen die dit ondersteunen en mogelijk maken verdienen dan ook internationale en politieke aandacht. Het is niet omdat een kind is afgestaan, dat het een ongewenst kind is. Soms zijn de levensomstandigheden zo schrijnend dat de geboorteouders geen andere uitweg zien dan hun kind af te staan. De pijn van de scheiding tekent hen levenslang, ook al komt hun verhaal niet zo vaak in beeld.

Adoptieouders

Adoptieouderschap verschilt fundamenteel van biologisch ouderschap: je voedt het kind van andere ouders op. Het is belangrijk dat adoptieouders de achtergrond en de mogelijkheden van het kind respecteren en hun eigen mogelijkheden en verwachtingen hierop afstemmen. Wat ook de initiële aanleiding tot de adoptieaanvraag geweest is (zoals bijvoorbeeld ongewenste kinderloosheid of het verlangen om te helpen, of…), het belang en het welzijn van het kind staan voorop. Dat verklaart deels het lange traject dat kandidaat-adoptieouders moeten doorlopen, een voorbereidingstijd die vandaag gemakkelijk tot vier jaar kan oplopen. Dat weegt op ouders.

Adoptiekinderen

Iedereen kent wel een of meer adoptiekinderen: van op school, van de jeugdbeweging of sportvereniging, van de kennissenkring of de parochie. Hun huidskleur is doorgaans het enige zichtbare verschil met andere kinderen. De andere verschillen zitten van binnen en kunnen tijdens de groei en ontwikkeling van het kind naar boven komen, maar niet bij iedereen op dezelfde manier en ook niet bij iedereen even intens. Zo kunnen pre- en postnatale gebeurtenissen hun invloed hebben op de ontwikkeling en persoonlijkheid van het kind. Bijvoorbeeld de invloed van stress bij de geboortemoeder tijdens de zwangerschap, of ondervoeding of onvoldoende verzorging en hygiëne in de maanden na de geboorte, of vormen van lichamelijke en/of emotionele verwaarlozing. Onderzoek heeft aangetoond dat de periode tot zes maanden na de geboorte de belangrijkste is. Wanneer er een scheiding plaatsvindt tussen het kind en de belangrijkste ouder of opvoeder kan dit schade aanbrengen in het basisvertrouwen van het kind, schade die gevolgen kan hebben voor alle verdere relaties die het kind zal aangaan.
Het was de Britse psychiater John Bowlby die het begrip ‘hechting’ ontwikkelde. Met hechting bedoelt hij een proces waarbij een persoon een duurzame emotionele relatie opbouwt met een andere persoon. We spreken van veilige hechting als een kind zich op zijn gemak voelt bij zijn of haar ouders, als het op hen durft te vertrouwen, bij hen steun en troost zoekt, zich bij hen veilig en beschermd voelt. Vanuit deze ervaring reageert het kind ook op anderen, zal het anderen vertrouwen en verwachten dat zij oog hebben voor hem of haar. Is dit niet het geval, dan spreken we van een onveilige hechting. Een onveilig gehecht kind toont zich angstig, onzeker of afstandelijk. Het zit niet lekker in zijn of haar vel of is voortdurend boos. Met emoties weet het vaak geen raad (3). Het kan om vermijdend of afwerend (ambivalent) gehecht gedrag gaan. De hechtingstheorie is van groot belang binnen de adoptiewereld. Vele adoptiekinderen kenden in de eerste jaren van hun bestaan één of meer scheidingen: niet alleen de scheiding van de biologische ouder(s), maar meestal ook een scheiding van hun opvoeder(s) in een weeshuis of een tijdelijk opvanggezin.

Dubbele wortels

Net als alle andere kinderen zijn geadopteerden bezig met de vraag ‘Wie ben ik?’. Ze zoeken naar hun identiteit, maar worstelen met extra vragen: Lijk ik op mijn ouders? Wie zijn mijn grootouders ginds? Komt deze ziekte nog in de familie voor? … Beseffen dat je pas geadopteerd kunt worden als je eerst afgestaan bent, is een harde noot om te kraken. Het vraagt om de twee kanten van adoptie een plaats te geven: één van afgestaan zijn en één van gewenst zijn; het vraagt om te leren omgaan met verlies en rouw, en met het gemis aan informatie over de eerste levensmaanden en -jaren.
Bijna alle geadopteerden zijn nieuwsgierig naar hun afkomst, maar lang niet iedereen gaat op zoek naar zijn of haar roots. Na een rootsreis moet er vaak nog heel wat verwerkt worden. Wat men vindt, beantwoordt bijvoorbeeld niet aan de dromen vooraf; men heeft niets gevonden; men vraagt zich af hoeveel contact men wil houden, enzovoort. Kinderen die voor hun adoptie in verschillende tehuizen verbleven, merken vaak dat informatie niet zorgvuldig bewaard werd en verloren is gegaan.

Spreekruimte

Geadopteerde kinderen en jongeren hebben ruimte nodig om te denken en te spreken over hun afkomst, cultuur en uiterlijk. Ze willen hun vragen delen, erover spreken. Sommigen willen hun ouders sparen, ze vrezen dat ze hen pijn doen als ze het over ‘ginds’ hebben. Soms bestaat het gevaar dat geadopteerden het gevoel hebben dat ze moeten kiezen tussen beide ouderparen. Dan gaan ze splitsen en alle positieve eigenschappen aan één paar ouders toeschrijven en alle negatieve aan het andere paar. Elk adoptiekind heeft in mindere of meerdere mate te kampen met tegenstrijdige gevoelens. Het is belangrijk dat zij zich in vertrouwen kunnen uitspreken bij iemand die er voor hen is, die hun gevoelens accepteert en er mee woorden aan geeft. Dat kunnen de adoptieouders zelf zijn, een meter of peter, een leerkracht of vertrouwenspersoon op school, een goede vriend of vriendin, of een leid(st)er van de jeugdbeweging,… Hun er-zijn en hun luisteren zijn van onschatbare waarde. Het weerspiegelt het ‘Ik zal er zijn’ van God, wereldwijd.

Religie en adoptie

De katholieke kerk heeft een positieve houding tegenover kindgecentreerde adoptie, wanneer de biologische ouders en hun omgeving onvoldoende ontwikkelings- en ontplooiingskansen kunnen geven aan het kind. Tegelijkertijd ijvert ze ervoor om oplossingen en mogelijkheden te zoeken die maken dat gezinnen niet langer gebroken moeten worden. Het is vanuit een voorkeursoptie voor de armen en een evangelische bewogenheid voor een meer rechtvaardige wereld dat heel wat christelijke gezinnen een of meer kindjes opnemen in hun gezin, ook als zijzelf al eigen kinderen kregen.

Interessante websites zijn www.adoptiekind.be en www.geadopteerd.be

Voetnoten:

(1): Cijfers van Belga d.d. 25 mei 2010. Terug naar tekst
(2): Officiële benaming: Verdrag inzake de bescherming van kinderen en de samenwerking op het gebied van de interlandelijke adoptie. Terug naar tekst
(3): R. Kobussen, Adoptie en hechting als proces. Informatie voor ouders (red: L. Sibbing-Willems), Wijk bij Duurstede, Uitgave Adoptie Nazorg, 2002, p. 4. Terug naar tekst

De bovenstaande tekst verscheen in november 2010 in het Don Bosco tijdschrift. Het artikel kaderde in de rubriek 'Goed-gezin-d', een rubriek van zes bijdragen over gezinsthema's. De zes artikels werden door IDGP geschreven op vraag van de redactie van het Don Bosco tijdschrift.

Adoptie: Geheeld verlangen. Een christelijk perspectief op adoptie

Adoptie is een thema dat niet zo vaak pastoraal of theologisch belicht wordt. Carolien Milis onderzocht de afgelopen jaren wat de theologie, het christendom en de ethiek erover zeggen. In dit artikel Geheeld verlangen. Een christelijk perspectief op adoptie gaat ze eerst in op de verschillende betrokkenen bij adoptie: de adoptieouders, het adoptiekind en de ‘afstandsouders’. Vervolgens wordt er gekeken naar hoe theologen en ethici naar adoptie kijken. Een boeiende stelling is dat christenen geloven dat ze kinderen van God zijn, dus dat adoptie door God misschien meer deel uitmaakt van ons mens-zijn, dan we op het eerste gezicht geneigd zijn te denken…

Het artikel Geheeld verlangen. Een christelijk perspectief op adoptie verscheen in het herfstnummer 2009 van Rondom Gezin.

Interview met een adoptiemama

In pastorale contacten en bij pastoraal vrijwilligerswerk, maar ook in ons dagelijkse leven, komen we in aanraking met adoptiegezinnen. Tenzij we het van dichtbij meemaakten, zelf of via vrienden, beseffen we vaak niet wat er allemaal bij een adoptie komt kijken en welke weg mensen moeten afleggen om kinderen te adopteren.

In het herfstnummer 2009 van Rondom Gezin verscheen een interview met adoptiemama Chris Peeters. Dit interview wil, vanuit een persoonlijk verhaal, een licht werpen op adoptie.

Adoptiepapa - een project van de K.U.Leuven (LAS)

Steeds meer gezinnen kiezen ervoor om een kind te adopteren. Bij adoptie gaat er terecht heel wat aandacht naar adoptiekinderen en adoptiemoeders, maar adoptievaders hebben soms het gevoel wat in de kou te staan. Adoptiepapa, een project van de K.U.Leuven, wil (toekomstige) adoptievaders in Vlaanderen ondersteunen in hun vaderschap.

Het project ging vorig jaar van start en brengt twee publicaties uit: een brochure ‘Adoptiepapa in de kijker’ en een website www.adoptiepapa.be In de brochure worden thema’s belicht die gemeenschappelijk zijn voor vele adoptievaders. Het ontbreekt Vlaamse adoptiepapa’s vaak aan rolmodellen uit de nabije omgeving. Via de website kunnen ze o.a. ervaringen uitwisselen met andere adoptiepapa’s.

Het adoptiepapa-project loopt met de steun van het Fonds Hugo van Mierlo, beheerd door de Koning Boudewijnstichting. Het project maakt deel uit van de Leuvense AdoptieStudie (LAS), het eerste langetermijnonderzoek in Vlaanderen over adoptieouders en adoptiekinderen, onder leiding van professor Patrick Luyten en professor Nicole Vliegen van de onderzoekseenheid Psychologie van de K.U.Leuven.

Het onderzoek gebeurt in samenwerking met Yale University en University College of London, en met de steun van alle Vlaamse adoptiediensten, de Vereniging voor Kind en Adoptiegezin, de Vlaamse Centrale Autoriteit inzake Adoptie en het ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. Meer info vindt u op hun website: www.leuvenseadoptiestudie.be

Getuigenis over de adoptie van een gehandicapt kind

Marcel en Hild de Bakker-Helsen - een diakenkoppel uit Berlaar - getuigen over hun engagement en keuze voor gehandicapte kinderen. Hun getuigenis 'Een thuis geven aan wie zwak en kwetsbaar is' is op www.kerknet.be opgenomen op de webpagina's van het bisdom Antwerpen, onder de rubriek 'Ambten & bedieningen', subrubriek 'Diaconaat'.

Je vindt hun getuigenis ook op deze website bij de informatie over 'Een kindje met een handicap'.

Onderzoek naar (aspecten van) adoptie

Carolien Milis deed aan de Faculteit Godgeleerdheid van de K.U.Leuven onderzoek naar (aspecten van) adoptie. Hier vind je:

- haar verhandeling 'Adoptie: kind dankzij verschillende ouders. Kind van één God. Antropologische, ethische en theologische perspectieven'. Het betreft de verhandeling tot verkrijging van de graad van Master in de godgeleerdheid en godsdienstwetenschappen, K.U.Leuven, 2008. Promotor: prof. dr. D. Pollefeyt.

- haar masterproef 'Als adoptie tot leven komt. Fenomenologische, (pastoraal)theologische en empirische perspectieven op pastorale zorg voor adoptiegezinnen.' Het betreft de masterproef ter verkrijging van de graad van Master in de gespecialiseerde studies in de Godgeleerdheid en de Godsdienstwetenschappen, Optie Praktische theologie: academische pastoraatsopleiding, K.U.Leuven, 2009. Promotor: prof. dr. D. Pollefeyt.

- de powerpointpresentatie 'Als adoptie tot leven komt'

Publicaties

Adoptie: verhalen, ervaringen en adviezen uit de adoptiedriehoek
Adoptie. Een levenslang spoor
Echte vaders over adoptie
Wereldkind. Praten met je adoptiekind
De adoptiedialoog, gespreksvoering voor adoptiegezinnen met tieners
De andere moeder. Het jaar dat Haïti beefde
Kwetsbaar begin. Wat iedereen moet weten over adoptie

Adoptie: verhalen, ervaringen en adviezen uit de adoptiedriekhoek

M. Anthonisse & M. Van De Mortel, Adoptie: verhalen, ervaringen en adviezen uit de adoptiedriehoek, uitgeverij Sirene, ISBN: 978 90 583 1506 9

Wat zijn de ervaringen van moeders die hun kind hebben afgestaan, hoe voelt het voor een geadopteerde om afgestaan en geadopteerd te zijn en welke keuzes maken (aankomende) adoptieouders? Maar nog veel belangrijker: wat verbindt deze drie partijen met elkaar en wat kunnen ze van elkaar leren? In Adoptie: verhalen, ervaringen en adviezen uit de adoptiedriehoek komen voor het eerst alle partijen binnen deze driehoek aan het woord. Daarnaast geeft een aantal deskundigen hun visie op adoptie.

Adoptie biedt een waardevolle en realistische inkijk in de adoptiewereld en laat duidelijk de onlosmakelijke verbondenheid binnen de adoptiedriehoek zien. Het geeft antwoord op vragen waar wellicht veel mensen die met adoptie te maken hebben mee rondlopen.

Adoptie. Een levenslang spoor

W.G.J. Bastiaanse- Kuijpers, Adoptie. Een levenslang spoor, Ten Have, ISBN: 978 90 259 5691 2

Hoe wordt het karakter van een adoptiekind gevormd? Welke rol speelt de voorgeschiedenis van het kind en wat zit er ‘in de genen’? Hoe vindt een kind zijn eigen identiteit en wat zijn de gevolgen als het misgaat? Adoptie is een avontuur dat een leven lang duurt, voor kinderen en hun ouders.

Uit eigen ervaring en op basis van vele gesprekken met adoptiekinderen en ouders belicht de auteur de specifieke problemen waar je na adoptie mee te maken kunt krijgen. Zoals de valkuilen van ontkenning van het verleden of van te hoge verwachtingen. Hoe buitenstaanders je kind steeds meer als een allochtoon beschouwen en wat voor reacties programma’s als ‘Spoorloos’ oproepen. Veel sprekende voorbeelden helpen om bepaalde moeilijkheden te plaatsen en te verwerken. Een waardevolle leidraad voor (toekomstige) adoptieouders, partners van adoptiekinderen en mensen die beroepsmatig met adoptie te maken hebben.

W.G.J. Bastiaanse-Kuijpers is moeder van twee adoptiekinderen en geeft lezingen over adoptie. Haar motto: “Je kunt een kind uit Thailand halen, maar je kan Thailand niet uit een kind halen”. Adoptie is geen vorm van menslievendheid, maar een riskant avontuur, dat levenslang zijn sporen trekt.

Echte vaders over adoptie

M. Bos, F. Boddendijk & J. Vermeulen, Echte vaders over adoptie, Uitgever Bohn Stafleu van Loghum, ISBN: 978 90 313 4395 9

Jaarlijks adopteren tientallen Nederlandse paren een kind. De afgelopen jaren zijn hierover verschillende boeken verschenen, vaak geschreven door moeders. In dit boek komen nu eens adoptievaders aan het woord. De drie ‘ervaringsdeskundigen’ bieden een meeslepend overzicht van de verbazingwekkende, ontroerende maar vaak ook komische gebeurtenissen die zich hebben voorgedaan voor, tijdens en na hun adoptiereizen. Daarbij komen vrijwel alle aspecten van adoptie aan bod: voorbereidende cursussen, bezoeken aan artsen, ministeries, notarissen, rechtbanken en kinderbescherming, financiële perikelen, de reis naar land van adoptie, de thuiskomst en de jaren daarna.

Echte vaders over adoptie vormt daarom een bron van herkenning voor adoptievaders en –moeders. Andere vaders zullen zich eveneens herkennen in de gevoelens van de auteurs. Ten slotte kan het voor moeders verfrissend zijn om te lezen hoe intensief vaders met het wel en wee van hun kinderen bezig zijn, ook al doen ze dat soms op een heel andere manier dan zijzelf.

Wereldkind. Praten met je adoptiekind

R. Wolfs, Wereldkind. Praten met je adoptiekind, Uitgeverij L.J.Veen, ISBN: 978 90 680 1916 2

Het is van groot belang dat ouders open communiceren met hun adoptiekinderen. Als die zich van jongs af aan veilig genoeg voelen om onbevreesd te praten over hun verleden en herkomst, is de kans groot dat zij zich beter ontwikkelen. Dit boek helpt ouders die openheid te creëren.

Veel adoptieboeken gaan over de psychische problematiek over adoptie. Wereldkind is anders, het gaat over de communicatie tussen ouder en kind. Het is optimistisch van toon, voor iedereen toegankelijk en biedt tal van praktische handvatten. Hoe ga je als ouder concreet om met de vragen van je kind? Hoe blijf je met je kind in gesprek? Hoe reageer je op boosheid of verdriet? Op welk moment is een kind toe aan welke informatie?

Deze en vele andere onderwerpen komen aan bod in dit handboek, dat gericht is op kinderen tot circa 12 jaar. Het vervolg voor kinderen van circa 10 - 18 jaar is verschenen onder de titel De adoptiedialoog, gespreksvoering voor adoptiegezinnen met tieners.

De adoptiedialoog. Gespreksvoering voor adoptiegezinnen met tieners

R. Wolfs, De adoptiedialoog. Gespreksvoering voor adoptiegezinnen met tieners, uitgeverij SWP, ISBN: 978 90 666 5887 5

Hoe kunnen ouders toegang krijgen tot de ingewikkelde gevoelens en gedachten van hun geadopteerde tieners? Is hun sterke gedrag gewoon ‘pubergedrag’ of komt het voort uit hun adoptiegeschiedenis? Renée Wolfs geeft in De adoptiedialoog eenvoudige woorden aan hun specifieke problematiek. Op pragmatische wijze leidt zij de lezer binnen in de belevingswereld van geadopteerde tieners. Tevens geeft zij vele adviezen over hoe ouders in deze periode de communicatie gaande kunnen houden.

Renée Wolfs (1962) studeerde Nederlands en is na haar studie ondermeer werkzaam geweest als schrijver, voorlichter en gesprekstrainer. Zij is zelf adoptiemoeder. In 2004 verscheen van haar hand het communicatiehandboek Wereldkind, praten met je adoptiekind voor adoptiegezinnen met jonge kinderen. Inmiddels is dit boek ook in het Engels vertaald en is het voor vele adoptie- en pleeggezinnen een standaardnaslagwerk geworden.

De andere moeder. Het jaar dat Haïti beefde

Iny Driessen, De andere moeder. Het jaar dat Haïti beefde, 2010, ISBN: 978-90-77713-56-3

'De andere moeder. Het jaar dat Haïti beefde' is een dagboek waarin Iny Driessen de voorbereiding en het bezoek aan de biologische moeder van haar twee geadopteerde dochters beschrijft. Door de aardbeving van begin januari 2010 is het gedurende maanden onzeker of de geplande reis naar Haïti kan doorgaan. In 'De andere moeder' komt de innerlijke voorbereiding op de ontmoeting met ‘de andere moeder’ aan bod: stille verlangens, herinneringen en verwachtingen, twijfels, angst en onzekerheid, …

‘De andere moeder’ is uitgegeven in eigen beheer door de familie Goyvaerts-Driessen. De opbrengst van het boek gaat integraal naar het weeshuis in La Chapelle (Haïti), een project van FINADO.Het boek kost € 15 (exclusief verzendingskosten).

Bestelinformatie: Jan Goyvaerts: e-mail: jan.goyvaerts@telenet.be, tel. 02 306 02 93 of via de post: Leuvensestraat 91 – 1800 Vilvoorde.

Kwetsbaar begin. Wat iedereen moet weten over adoptie

A. Berg - de Boer, Kwetsbaar begin. Wat iedereen moet weten over adoptie, uitgeverij Kok, 2010, ISBN: 978-90-435-1832-1

Adoptie is bijzonder en ingrijpend. Niet alleen voor de direct betrokkenen, maar ook voor familieleden, vrienden, werkers in onderwijs, zorg en welzijn. Vanuit een brede persoonlijke en professionele ervaring geeft de auteur openhartige informatie. Ze prikkelt om door te denken over zaken die vaak ongenoemd blijven. Aan de orde komen o.a. motieven en verwachtingen, aandacht voor roots, medische problemen, interactie met andere kinderen, roeping.

Annerieke Berg is ervaringsdeskundige: adoptiezus en adoptiemoeder. Zij is intentsief betrokken bij voorlichtin voor aanstaande adoptieouders en heeft een veel gelezen weblog.

Nuttige adressen en links

Algemene informatie over adoptie:

Acutele info over door Kind en Gezin erkende adoptiediensten vind je op de website van Kind en Gezin