Ziekte


Waarom toch?
 

Dit artikel van Ilse Cornu verscheen in maart-april 2012 in de rubriek ‘Onderweg' van Don Bosco Vlaanderen, het tweemaandelijks tijdschrift van de beweging rond Don Bosco.
Met dank aan Don Bosco Vlaanderen voor de toelating om dit artikel hier ter beschikking te stellen.


De ‘natuurlijke’ gang van zaken …
We denken ons leven het liefst in termen van gezondheid, liefde, werk en succes. Maar niet alles loopt altijd volgens plan: ziekte, dood, werkloosheid of relatieproblemen doorkruisen onze dromen. Elk mensenleven kent vroeg of laat de ervaring van lijden. Het is behoorlijk moeilijk om dat allemaal te plaatsen. We worden geconfronteerd met de eindigheid en afhankelijkheid die onherroepelijk samenhangen met onze natuur. Het ’natuurlijke’ bestaan beantwoordt niet aan wat wij ervaren als een ‘goed’ bestaan: ouderdom, aftakeling, psychische pijn en natuurrampen overkomen ons zonder dat we er vat op hebben. Er zijn zoveel soorten lijden en zoveel verschillende manieren om er mee om te gaan ... Lijden brengt vaak verschrikking en depressie met zich. Wie durft zeggen wat lijden draaglijk kan maken? Wie kan er betekenis aan geven? Het behoort tot de grootsheid van de mens dat hij naar zinvolle wegen zoekt om het lijden een plaats te geven en het lijden van anderen te verlichten. Toch kunnen woorden in deze context gevaarlijk zijn: ze kunnen het lijden wegmoffelen of rationaliseren. Ze kunnen vooral de lijdende mens kwetsen. Elk lijden is immers volstrekt ‘uniek’. Als we lijden, willen we ernstig genomen worden in onze ervaringen. We verdragen niet dat ze weggeredeneerd of gebagatelliseerd worden, zeker niet met spirituele handleidingen. Ook voor gelovigen is en blijft lijden zinloos.

God zij dank voor de goddelozen
Het oudtestamentische boek Job maakt duidelijk dat het godsbeeld niet meer functioneert waarin het met rechtvaardigen altijd goed gaat en waarin onrechtvaardigen gestraft worden. Job is een vroom en rechtvaardig man die in een zware noodsituatie terechtkomt. Alles wat hem lief is, wordt hem ontnomen. Dat brengt een intens denkproces en een zware rouwarbeid op gang. Jobs oorspronkelijke godsbeeld valt volkomen in duigen. In die zin wordt Job god-de-loos. Deze vorm van goddeloosheid is niet alleen begrijpelijk maar ook noodzakelijk om tot een dieper begrip en een uitgezuiverde ervaring te komen van wie God is. Wat aan Job ontnomen wordt, is een godsbeeld dat te klein is, dat niet meer in staat is om de nieuwe situatie waarin hij is terechtgekomen, aan te kunnen. Een gelijkaardig proces zien we bij mensen van vandaag die zeggen dat ze ongelovig geworden zijn na de zoveelste tegenslag en lijdenservaring. Vaak is dat een goed teken! ‘God zij dank’ merken ze dat het op deze manier niet verder kan ... Het kwaad vormt een te groot schandaal tegen God en de mens om het met een simpele redenering weg te vegen. Alsof God vanuit een duistere, maar ‘hogere’ bedoeling ons lijden en onze pijn zou sturen! Tegen deze prijs kunnen en willen we God niet verdedigen. Zo kan een God van Liefde niet zijn.

Met eigen ogen
De ‘oplossing’ komt wanneer Job in de einddialoog van het boek zegt dat hij God enkel van ‘horen zeggen’ kende, maar nu heeft hij Hem ‘met eigen ogen gezien’. Van ‘horen zeggen’, vanuit de traditie dus, kende Job de godsbeelden al, maar nu is hij tot contemplatie, tot een onmiddellijke ervaring, tot het schouwen van God gekomen. In Job komt de hele dynamiek van het Bijbelse godsgeloof samen: overgaan van ‘geloven’ naar ‘schouwen’. Dit verlangen behoort tot de kern van het Bijbelse geloof. Zo ontstaat de kans dat we tot God spreken. Dan is God geen Hij meer, maar wordt Hij een Jij. Dan spreken we echt tot God in plaats van over Hem. Dat vraagt moed. We blijven geloven in God, maar durven Hem vragen stellen. We komen in opstand en zijn niet zomaar een slaaf van de gebeurtenissen, geen slacht-offer van het lot. We worden zelf subject. Het gaat er niet om dat we ons vrome formules eigen maken, wel dat we een weg van ervaring durven gaan. De overgave die hierop kan volgen, loopt dwars door lijden en pijn. “God, mijn God, waarom heb je mij verlaten?” uit psalm 22 is een smeekbede vol vertwijfeling en wanhoop die haar volle rechten heeft en die ook Jezus in de mond nam op het kruis. Tegelijk heeft deze verlatenheid voor gelovigen een ‘adres’: zelfs in de diepste verlatenheid is er Iemand tot wie je je kunt richten.

Jezus: opstand en opstanding ten Leven
Maar de weg van opstand blijft niet bij die opstand. Hij brengt God op een verrassende manier nabij. Van een verre, vervolgens ter orde geroepen God, wordt Hij nu plots God met ons, God die door het kwaad wordt verrast en samen met ons kwaad wordt op het lijden en daarom solidair meestrijdt. Wat Jezus over het lijden zegt en nog sterker: hoe Hij met het lijden omgaat, is het antwoord van God zelf op het lijden. Jezus zelf stelt de vraag naar de oorsprong van het kwaad niet. Hij verklaart het lijden ook niet. Maar Hij wijst een weg naar het leven, uit lijden en dood. Het verhaal van Jezus’ leven, lijden en dood kan mensen helpen op momenten wanneer hun eigen leven niet meer op de rails staat en ze met hun beperkingen worden geconfronteerd. Ook daar is God aanwezig. In het feitelijke leven zijn we kwetsbaar en kunnen we falen. We hebben altijd anderen nodig, de andere met een kleine letter, maar ook de Andere met een hoofdletter. Zo biedt het verrijzenisgeloof een andere, ongewone kijk die zinloosheid helpt overstijgen: lijden kan opengebroken en omgevormd worden. Door de eeuwen heen en in duizenden tonen en kleuren is het passieverhaal van Jezus in woord, muziek en gebaar vertolkt, als een stimulans en een uitdaging om door het lijden heen de menselijke waardigheid en de helende kracht van verbondenheid te blijven zien.

Ziekenzalving: teken van goddelijke zachtheid
Eerder dan de vraag ‘waar komt het kwaad vandaan’, zou onze vraag kunnen zijn ‘waar komt ons heil vandaan?’ Christenen geloven dat de strijd tegen het kwaad in zekere zin al is gewonnen in Christus. Het gaat niet enkel meer om de hoop dat het lijden niet het laatste woord heeft. Op een bepaalde manier is het een ‘weten’ dat de strijd tegen het kwaad al eens gelukt is, maar nog niet is voltooid. Het bijzondere verhaal over het lijden en de verrijzenis van Jezus kan lijdende mensen houvast en hoop bieden. Jezus doorleefde hoe zelfs lijden een plek kan zijn waar God ons wil ontmoeten, waar Hij ons met een liefhebbende hand wil aanraken.
Het sacrament van de ziekenzalving is voor christenen een eenvoudig teken van deze wonderlijke goddelijke zachtheid. Steeds weer wekt het verwondering hoe een heel eenvoudig teken – zalf – en een enkel woord – de sacramentele formule die erbij gezegd wordt – zo diep kan ingrijpen op de toestand van een zieke en haar of zijn omgeving. Als zieke voel je je diep ellendig en gebroken, bedreigd tot in de diepste wortels van je bestaan. De uitwerking van het sacrament van de ziekenzalving is altijd troostend en heelmakend. Het versterkt en verdiept het geloofsvertrouwen en biedt rust en perspectief. Het is immers Christus zelf die op de zieke, kwetsbare mens toetreedt en in de zalving zijn tedere nabijheid doet ervaren. Het is een sacrament dat leven, bemoediging en kracht schenkt omdat het het leven doorgeeft van de verrezen Heer, die zelf een gebroken en geslagen mens is geweest. Dat is niet alleen van betekenis voor zieken, maar voor de hele geloofsgemeenschap. Zeker in onze huidige samenleving, die zo sterk het accent legt op jeugdigheid, vitaliteit en sportiviteit, toont de ziekenzalving hoe God zich bij uitstek met lijdenden identificeert en hen in zachtheid nabij wil zijn.

Ook al zijn we ernstig ziek, God laat ons niet in de steek. Hij gaat met ons mee en houdt ons altijd vast, zelfs al moeten we door het duister van de dood. Ons leven is veilig in zijn handen. De ziekenzalving wil de ervaring meegeven niet alleen te zijn in de strijd, maar gedragen te worden door onzichtbare handen. Het is een vermoeden van licht, dat plots op een andere manier gaat schijnen op wat ons overkomt. Het is het mysterie van God die in het lijden meegaat tot in het uiterste. En die het overwint.

Ilse Cornu

'Waarom toch?' verscheen in Don Bosco Vlaanderen, maart-april 2012, p. 4-5. Je kunt er het volledige nummer lezen door op de cover van het tijdschrift te klikken.  

Naar het magazine 'Waarom toch?' 

top


Ziek zijn – spanningsvelden – spiritualiteit

Op www.pastoralezorg.be staat het luik 'Onderbroken bestaan - vormingselementen in een ziekenhuiscontext'.
Hier wordt ingegaan op een aantal spanningsvelden rond het ziek zijn en de patiënt. Ook de relatie tussen spiritualiteit en geneeskunde in de verschillende religies komt aan bod, met onder meer aandacht voor de krachtbronnen die mensen terugvinden in religies. Er wordt specifiek aandacht besteed aan gebed en het ritueel van de ziekenzalving en de ziekenzegening.
In dit themaluik zijn ook kerkelijke documenten over 'ziekte' en 'lijden' opgenomen.

Onderbroken bestaan - vormingselementen in een ziekenhuiscontext 

top


Anne – Over afscheid moeten nemen omwille van een terminale ziekte

Bron: www.checkpointtv.be – Je kunt er deze video ‘Anne’ in hoge kwaliteit downloaden.

Anne vertelt hoe zij omwille van haar terminale ziekte afscheid moet nemen van vrienden en familie. Elkaar graag zien is voor haar de meest zinvolle boodschap. Ze schrijft op haar blog http://hallomeneergodmetanne.blogspot.be/ over haar ervaringen met ziek zijn en lijden.
 

 

top

 


Veelgestelde vragen over de ziekenzalving

Wat gebeurt er precies wanneer de ziekenzalving wordt toegediend?  Hoe wordt de ziekenzalving het best voorbereid? Kun je de ziekenzalving meer dan één keer ontvangen? Wie is de bedienaar van de ziekenzalving? Moet je terminaal ziek zijn om de ziekenzalving te ontvangen? ...
De antwoorden op deze en andere veelgestelde vragen vind je op de webpagina over de ziekenzalving. De antwoorden komen uit de special Omring mijn kwetsbaarheid van het magazine Waarom toch? Omgaan met kwetsbaarheid en lijden, uitgegeven door Halewijn. 

top


Publicaties omtrent ziek zijn


Ziek zijn en God. Een spiritualiteit van het niet meer beter worden

Onze maatschappij en soms ook christelijke geloofsgemeenschappen zijn te zeer gemodelleerd op de gezonde mens. De idealen die zij koesteren en normen die zij impliciet naar voren schuiven zijn te zeer gemodelleerd op het model van de gezonde mens.

“Het begin van mijn zoektocht lag in de vondst van de ‘zonde van gezondheid’. Die gedachte leidde ertoe dat ik mijn ziekte op den duur leerde begrijpen als een fundamenteel onderdeel van wie ik ben, van mijn identiteit. Ik ben vader, zoon, partner, werknemer, gelovige, maar ook altijd lichamelijk ziek. Wanneer ik vanuit die identiteit op een reële manier wil leren omgaan met mijn beperkingen, dan gaat het niet om mijn verlangen naar gezondheid, waardoor niet alleen onze hele cultuur maar ook sommige christelijke geloofs-gemeenschappen diepgaand gestempeld zijn. Het gaat daarentegen om de erkenning dat ik ben zoals ik ben”.

Uit: D. Stap, Ziek zijn en God. Een spiritualiteit van het niet meer beter worden, Tielt, Lannoo, 2005, p. 16. 

top


Een doosje vol troost

Erik Verliefde & Rozane Corten, Een doosje vol troost, Cego publishers, 2010, ISBN: 978-90-7876-582-0

Een doosje vol troost is een materialenset voor kinderen tussen vijf en twaalf jaar en hun (groot)ouders (of begeleiders) om samen te communiceren over breekbare onderwerpen. Onder de begeleiding van een deskundige kunnen kinderen en hun ouders op een creatieve manier communiceren rond onderwerpen zoals ziekte. Het is de bedoeling dat bijvoorbeeld een ouder met kanker samen met een kind aan de slag gaat – onder begeleiding van een deskundige – en aldus communiceert over een breekbaar onderwerp als kanker en (tijdelijk of permanent) verlies van een (goedfunctionerende) ouder. Het is zoeken naar duidelijkheid over wat er allemaal aan de hand is. Dit geeft kinderen veiligheid en het gevoel dat er iemand beschikbaar blijft, wat er ook gebeuren zal. Hiervoor zijn niet altijd woorden nodig, want het samen maken van “een windvanger” die de wind vangt van de dag dat mama vertrekt naar het ziekenhuis tot de dag dat ze terugkomt van het ziekenhuis, is niet in woorden te vatten.
 


Waarom toch? Omgaan met kwetsbaarheid en lijden

Waarom toch? Omgaan met kwetsbaarheid en lijden (brochure en bijhorende dvd)
Waarom toch? Omgaan met kwetsbaarheid en lijden is uitgegeven door Halewijn. Meer info over het magazine en artikels in de pers vind je ook op de Kerknet-website.

De dvd bij de brochure 'Waarom toch?' bestaat uit twee delen. Het algemene deel duurt 30 minuten. Hierin worden quotes uit de interviews met onder meer Greet Rouffaer, Jan Berkhout, Broeder René Stockman, Claire vanden Abbeele, Manu Keirse, Anselm Grün en frère Emmanuel van Taizé afgewisseld met meditatieve beelden en gebeden. In het deel 'extra's' vind je uitgebreide citaten (telkens ongeveer 10 minuten) uit de interviews met Greet Rouffaer, Manu Keirse, Broeder Stockman, Anselm Grün, Maurice Bellet en frère Emmanuel van Taizé. Het is een herkenbaar, diepmenselijk en troostend verhaal geworden over hoe lijden mensen kan veranderen en soms zelfs doen groeien.
Het magazine en de bijhorende dvd richten zich tot iedereen die worstelt met zinvragen rond het lijden. Daarom zijn ze uitstekend bruikbaar overal waar mensen met lijden geconfronteerd worden. Ziekenbezoekers, rouwzorgers, familieleden en vrienden van zieken en lijdenden kunnen dit magazine en deze dvd als attentie meenemen. Het onderwijs vindt in deze publicatie een prima ondersteuning om het thema kwetsbaarheid en lijden op de agenda te zetten.
De dvd is tevens ideaal als troostende steun voor bedlegerige zieken die niet de energie of de mogelijkheid hebben om het magazine te lezen. 

In het winternummer 2009 van Rondom Gezin verscheen een recensie van Jana Binon over de inhoud van 'Waarom toch? Omgaan met kwetsbaarheid en lijden'.

top


Nuttige adressen en linken

www.pastoralezorg.be (Elisabeth-website)
Elisabeth is een interactieve website over pastorale zorg, in de eerste plaats binnen zorg- en welzijnsvoorzieningen. Elisabeth wil een internetforum creëren, zowel voor pastores als voor anderen die in aanraking komen met pastorale zorg (patiënten / cliënten / bewoners, familieleden, andere zorgverleners, beleidsverantwoordelijken ...). Beide groepen kunnen hier informatie vinden en aan de pastores wordt ook een interactief gedeelte aangeboden waarop ze ervaringen kunnen uitwisselen.

www.palliatieve-zorg-en-kinderen.be

 

Dit luik is volop in opbouw. Materiaal en goede suggesties om dit luik verder uit te bouwen zijn welkom op IDGP@kerknet.be

 

top