Binnen en buiten de gevangenismuren

Tralies uit de weg
Thuisfront
'Het zal je maar overkomen... Gedetineerden en hun familie'
19 juni 2010 - Geen schuld, wel straf. Ontmoeting voor familieleden van personen die geïnterneerd zijn
Gevangenispoëzie
Publicaties
Nuttige adressen en links

Tralies uit de weg

Het project Tralies uit de weg wil via gespreksgroepen de kloof tussen mensen buiten en binnen de gevangenis kleiner maken en zo werken aan verbondenheid.

Meer info over het project 'Tralies uit de weg'

Thuisfront

Thuisfront wil families van gedetineerden nabij zijn.

Meer info over 'Thuisfront'

Het zal je maar overkomen... Gedetineerden en hun familie

In het artikel ‘Het zal je maar overkomen… Gedetineerden en hun familie’ schetst Mark De Vos – aalmoezenier van de gevangenis van Mechelen en Hoofdaalmoezenier Nederlandstalige Gevangenissen in België – de problemen en vragen waarmee partner, kinderen en familieleden van gedetineerden geconfronteerd worden. Vaak is de arrestatie van vader, zoon of broer (of moeder, dochter, zus) een totale verrassing, en een ingrijpend gebeuren in het gezin.

Je kan het artikel 'Het zalje maar overkomen... Gedetineerden en hun familie' hier lezen. Het verscheen in het lentenummer 2010 van het tijdschrift Rondom Gezin.

Geen schuld, wel straf - Ontmoeting voor familieleden van personen die geïnterneerd zijn

Op zaterdag 19 juni 2010 vindt in Museum Dr. Guislain in Gent een ontmoetingsnamiddag plaats voor familieleden en betrokkenen van personen die geïnterneerd zijn.

Geïnterneerden verblijven niet alleen in gevangenissen, maar ook in sommige psychiatrische centra en de vrije samenleving. Voor geïnterneerden is familie vaak de enige schakel met de wereld buiten de gevangenis, buiten de muren van de psychiatrie.
Familieleden proberen hun gezinslid nabij te zijn, hun steun en toeverlaat. Dit is niet steeds gemakkelijk, ook familieleden gaan gebukt onder het taboe. Hun gezinslid heeft niet alleen psychische problemen, maar draagt hier bovenop de stempel van geïnterneerde.
Similes - familievereniging geestelijke gezondheid - wil familieleden en betrokkenen graag de kans geven om samen de fototentoonstelling 'Geen schuld, wel straf' te bezoeken, gekoppeld aan ontmoeting.

Meer info over dit initiatief vind je in de folder 'Geen schuld, wel straf'.

www.similes.be

Gevangenispoëzie

De gevangenis als een menselijke contrastervaring zet er dikwijls toe aan dat gedetineerden creatieve talenten bij zichzelf op het spoor komen. In de gevangenis worden bijvoorbeeld vaak heel beklijvende gebeden en gedichten geboren. In deze rubriek laten we u even proeven hiervan.

Ik ben bang
Gebed van een gedetineerde
Over de Jabbok
Muren
En Jezus schreef in 't zand
De hemel boven het dak
Elk mens vermoordt wat hij bemint
Er zijn tijden
Gloed
In de vergeethoek
Je brief is wonderlijk
Slot

Ik ben bang

Ik ben bang
als de poort opengaat.

Ik ben bang
dat ik op straat sta.

Ik ben bang
dat ze kunnen zien waar ik vandaan kom.

Ik ben bang
voor de vraag:bent u ooit veroordeeld?

Ik ben bang
dat de muur van afwijzing hoger is dan die van de bajes.

Mijn God,
ik ben bang
voor mijn invrijheidstelling waarop ik me zo verheug.

(Gebed van een gedetineerde)

Gebed van een gedetineerde

De grootste vliegt me om mijn nek,
de kleine zit op mijn schoot.
Mijn vrouw houdt mijn hand vast -- ze beeft.
'Waarom zit je hier?‘ vraagt mijn dochtertje me.
‘Kindje, dat begrijp je nog niet‘ antwoord ik haar.
Onze blikken zeggen meer dan woorden.
‘Papa, kom met ons mee naar huis‘, kruipt de jongen tegen me aan.
Na een uurworden we uit elkaar getrokken voor vier weken.
Mijn God, U weet, hoe bang ik iedere keer ben, voor het weerzien van mijn gezin
en hoezeer ik me op hun bezoek verheug!

Over de Jabbok

Toen ik het einde had bereikt
van mijn verdorvenheden,
stond God op uit het slijk,
en weende;
en ik stond naast Hem, ziende neder
op een verloren eeuwigheid.

En Hij zei: je had geen gelijk;
maar dat is nu voorbij, van heden
tot aan die andere eeuwigheid,
is maar een schrede.

Gerrit Achterberg

Uit: Osmose, Rijswijk, Stols, 1941

Muren

de muren van mijn cel
die me soms doen denken aan mensen
die sinds het bestaan hier verbleven hebben

muren met verhalen
geheimen van mensen
van vrijheid ontvreemd
steenvast opgesloten

tussen
muren van ontwaarding
muren van vernedering
muren van wanhoop
muren van verbittering
de muren van mijn cel

beklemmend

een celraam
raam van licht
raam van lucht
raam van zon
raam van hoop
raam van leven

F.R. (1996)

En Jezus schreef in 't zand

Jezus schreef met Zijn vinger in het zand.
Hij bukte Zich en schreef in ‘t zand, wij weten
niet wat hij schreef, Hij was het zelf vergeten,
verzonken in de woorden van Zijn hand.

De schriftgeleerden, die Hem aan de tand
hadden gevoeld over een vrouw, van hete
hartstochten naar een andere man bezeten,
de schriftgeleerden stonden aan de kant.

Zondig niet meer, zei Hij, ik oordeel niet.
Ga heen en luister, luister naar het lied.

En Hij stond recht. De woorden lieten los
van hun figuur en brandden in de blos

waarmee zij heenging als een kind zo licht.
Zo geestelijk schreef Jezus zijn gedicht.

Gerrit Achterberg

Uit: En Jezus schreef in 't zand, Amsterdam, Querido, 1947

De hemel boven het dak

De lucht boven het dak,
Onmogelijk blauw, zo stil!
Een boom over het dak
Wiegt zijn kruin.

Men ziet de hemel
De kerkklok klinkt zacht
De vogel in de boom
Zingt zijn klaaglied.

God, mijn God, daar staat het leven
Te gebeuren, eenvoudig en rustig.
Deze vreedzame geluiden
Komen van uit de stad.

En jij daar, biecht op
Je weent almaar door,
Zeg wat je hebt gedaan,
Wat heb jij met je jeugd gedaan?

Paul Verlaine

Uit: Openingen. Gevangenis gedichten. Gekozen en bezorgd door Benno Barnard & Roger M.J. de Neef, Leuven: Uitgeverij P, 2009, p. 52.

Elk mens vermoordt wat hij bemint

Elk mens vermoordt wat hij bemint
        Ik wil dat elk dit hoort,
Die doen het met een bitse blik,
        Die met een vleiend woord,
De laffeling gebruikt een kus,
        De held een zwaard tot moord!

Die doden hun geliefde jong,
        En die doen het weer oud;
Die wurgen met een hand vol Lust,
        Die met een hand vol Goud:
De beste neemt een mes, zo wordt
        De dode sneller koud.

Die mint te weinig, die te lang,
        Die koopt, een ander biedt;
Die doodt u in een tranenvloed,
        En die heeft geen verdriet:
Elk mens vermoordt wat hij bemint,
        Al sterft elk mens nog niet.

Hij sterft geen schandelijke dood
        In somber ochtendlicht,
En krijgt geen strop rondom zijn hals
        En geen doek voor zijn gezicht,
En valt niet in de leegte die
        Onder zijn voeten ligt.

Oscar Wilde

Uit: Openingen. Gevangenis gedichten. Gekozen en bezorgd door Benno Barnard & Roger M.J. de Neef, Leuven: Uitgeverij P, 2009, p. 54.

Er zijn tijden

Voor Augusto Roa Bastos

Er zijn tijden dat niemand
zich herinnert
dat wij bestaan,
dat het leven inkrimpt
en ons bedrukt
en het moeilijk is
elke morgen
het bloed in onze aderen te wekken.

Dagen dat wij
met ons skelet, naar binnen gevouwen,
praten en in het donker huilen
over deze beenderen,
dat wij onze eigen huid dragen
als een doodskleed, en tegen het leven
zeggen dat er niemand thuis is
en dat het een andere dag terug moet komen.

Roque Vallejos

Uit: Openingen. Gevangenis gedichten. Gekozen en bezorgd door Benno Barnard & Roger M.J. de Neef, Leuven: Uitgeverij P, 2009, p. 49.

Gloed

als een steen in het slot valt
sluit het licht. adem wacht.
stilte holt de gangen uit. iemand
sleutelt. deuren open, deuren dicht.

wat is hier teveel. wat is er niet.
trappen kreunen en ijzer schraapt
de schilfers uit het hart. binnen
deze muren is het altijd nacht.

iets wil woorden delen. de blik doen
schijnen op het blad. de oren strelen.
niets is anders. ogen smeulen, met

vuur bedekt. transparante weefsels
glijden van hier naar daar. horen samen,
volgen de sporen van het lied.

Marleen de Crée

Uit: Openingen. Gevangenis gedichten. Gekozen en bezorgd door Benno Barnard & Roger M.J. de Neef, Leuven: Uitgeverij P, 2009, p. 23.

In de vergeethoek

’s Nachts
klappen de maanstralen dicht.
De sterren stikken.
Die ongeluksvogel van een kerkuil
krijt zijn verdriet uit.
De oude trein ratelt op spoorlijnen
zijn vernietiging tegemoet,
blaast hijgerig zijn laatste adem uit.

En ik? Ik stuur mijn gedachten
ver buiten deze muren
dag in, dag uit,
van ’s morgens tot ’s avonds.
Ik droom
een eindeloze dagdroom,
droom een eindeloze tocht
in de loop van de nacht, bijtend
op het bit van mijn ongeduld:

de ene die ik roep daagt niet op,
de ene op wie ik wacht
laat zich nooit zien.
Ach, kon ik maar ophouden
met denken, zien, horen, dromen…

Ik zou helemaal niets meer voelen.

Zargana

Uit: Openingen. Gevangenis gedichten. Gekozen en bezorgd door Benno Barnard & Roger M.J. de Neef, Leuven: Uitgeverij P, 2009, p. 55.

Je brief is wonderlijk

je brief is wonderlijk, nog groter en lichter
dan de gedachte aan een bloem als de droom
tuinaarde is,
je brief gaat open iets ontvouwen
en van buiten komt er lucht komen er woorden
komt ruimte,

ik sliep in groene weidevelden
ik lag op de rand van het dal van doodsschaduwen
in de laatste nachtwake
en luisterde hoe de veroordeelden
door gangen ondergronds werden geleid,
hoe ze zongen,
met de adem in hun mond
als bewoners die op het punt staan te vertrekken
omdat de stad brandt, hoe ze zongen
met ademtochten als boeien,
hoe ze zongen,
zij die van het donker in het licht gingen springen
zij die gepost werden naar een bestemmingsloos adres
en ik vreesde het onheil

de tafel voor me tegenover mijn tegenstanders
is leeg, ik heb as op mijn hoofd
mijn beker is leeg,

en ik vluchtte naar je brief toe en las
over het citroenboompje vol witte bloesems
die opengaan met de zon,
ik kon het ruiken op het balkon,
ik kan je ruiken
nog heerlijker en lichter dan de gedachte aan een bloem
in deze donkere nacht,

ik zal je met woorden zweven in de lucht
geef dat ik in je brief mag wonen
in lengte van dagen
envoi
je brief is wonderlijk, nog groter en lichter
dan de gedachte aan een bloem als de droom
tuinaarde is,
je brief gaat open iets ontvouwen
en van buiten komt er lucht komen er woorden
komt onthouden

Breyten Breytenbach

Uit: Openingen. Gevangenis gedichten. Gekozen en bezorgd door Benno Barnard & Roger M.J. de Neef, Leuven: Uitgeverij P, 2009, p. 19.

Slot

Kom met je klinkende sleutels en open de deur.
Ik kan niet, ik kan niet naar buiten, mijn naam is op slot.
Kom naar hier, het huis is niet om aan te horen.

Iemand ginder heeft mij opgesloten
Vroeger, mijn speelgoed, mijn mens nog maar pas uit de dop
Brutaal onder handen genomen en ging ervandoor.

Ik ben niet meer om aan te zien, maar kom
Met welluidende sleutels, met kleren en groeten en schoenen,
Ik kan toch niet zo pijnlijk bloot verschijnen.

Kom ’s nachts, ik moet weer wennen aan al die geheimen
Van daglicht op straat, ik moet mijn kapotte voeten
Opnieuw leren lopen, waarheen maakt niet uit. Maar kom.

Leonard Nolens

Uit: Openingen. Gevangenis gedichten. Gekozen en bezorgd door Benno Barnard & Roger M.J. de Neef, Leuven: Uitgeverij P, 2009, p. 41.

Publicaties

Luc Dewaele, Achter slot en grendel, Roularta Books, ISBN: 9789086793273

Een boeiende inkijk achter de tralies.
De gevangenis is een ballingsoord voor delinquenten. Moordenaars, overvallers, verkrachters, drugsdealers en pedofielen leiden er een obscuur bestaan. Maar hoe verloopt het gedwongen samenleven? En hoe functioneren cipiers in zo'n smeltkroes?
Auteur Luc Dewaele was jarenlang cipier en heeft het allemaal uit eerste hand. Als een bevoorrechte getuige observeerde hij dag in, dag uit het gevangenisgebeuren. Dit vlot geschreven boek biedt de lezer een boeiende inkijk achter de tralies.

Lieve Blancquaert en Hulpgevangenis Leuven, (straf)tijd, Roularta Books, 2006, ISBN: 90-8679-055-0

Lieve Blancquaert portretteert in dit boek gevangenen en sprak met hen, met hun familie en het personeel van de Hulpgevangenis Leuven. Zij delen een stukje van hun leven, een stukje van hun wereld met mensen buiten de gevangenis. Het resultaat is een reeks pakkende getuigenissen over spijt en verlies, liefde, angst en hoop.

In het lentenummer 2010 van Rondom Gezin verscheen een recensie over (straf)tijd.

Greta Stockfleth, Schaduw van mijn spiegelbeeld. Leven in een gevangenis, Garant, 2010, ISBN 9789085750321
De gevangeniswereld is voor velen een onbekend terrein.Dit boek laat kennismaken met de realiteit in hedendaagse gevangenissen. Het geeft een antwoord op veelgestelde vragen als: Hoe is het leven achter die hoge muren? Hoe worden de dagen ingevuld? Hoe gedragen de gevangenen zich? Is werken in een gevangenis gevaarlijk? Verdienen gedetineerden nog een tweede kans? Wat met de slachtoffers? …
De zelfgeschreven (levens)verhalen en gedichten van gedetineerden, en de persoonlijke ervaringen van mensen op de werkvloer, geven een inkijk in wat er werkelijk omgaat achter de muren.

Meer info...

Barbara Rottiers & Tine Van Lent, Papa is weg, uitgeverij Lannoo, 2006, ISBN 978-90-209-6617-6
Een boekje over een papa in de gevangenis. Voor kinderen van 10-12 jaar.
'Allerliefste mammie van de wereld,' bid ik dan, 'Laat ons nooit of nimmer in de steek. Ik weet het, pappie is niet dood, hij is gewoon een tijdje weg. Zoals anderen even de deur uit gaan om een brood te kopen, maar dan wat langer.
Op een mooie dag komt hij terug. Maar wanneer is dat, 'ooit'?
En zal hij ons nog wel herkennen dan?
En als het binnenkort voetbalkampioenschap is, is hij er dan?
Of kom jij anders voor me supporteren?'

Meer info...

Eric Maes, Van gevangenisstraf naar vrijheidsstraf. 200 jaar Belgisch gevangeniswezen, Garant, 2010, ISBN 9789046602270
Dit monumentale werk heeft als voorwerp de historische evolutie van de Belgische penitentiaire regelgeving inzake het regime van gedetineerden, en dit over de periode 1795-2006. Steunend op een indrukwekkende verzameling van ruim 6000 rechtsbronnen, worden een aantal fundamentele vragen onderzocht. Wat is het doel van de vrijheidsberovende straf (penologische visie)? Hoe dient deze straf in concreto te worden ingevuld? Door welke andere dan strikt penologische overwegingen wordt de normering van het gevangenisregime aangestuurd? Dienen de gerechtelijke overheden inspraak of beslissingsbevoegdheid te hebben met betrekking tot de interne en/of externe regime bedeling? Door wie (wetgevende vs. uitvoerende macht) dient het penitentiair regime juridisch genormeerd te worden, en tot op welke hoogte?
Deze publicatie is de handelsversie van het proefschrift dat op 6 februari 2008 door Eric Maes werd verdedigd aan de Katholieke Universiteit Leuven tot het behalen van de graad van doctor in de criminologische wetenschappen.

Meer info...

De poëziebundel OPENINGEN Gevangenisgedichten met 42 gedichten en bijhorende DVD - samenstellers Benno Barnard en Roger M.J. de Neef - omvat verzen en beeldmateriaal van gedetineerden van Leuven Centraal en van Nederlandstalige en internationale dichters.
Uitgeverij P, Leuven, 2009, ISBN: 978-90-79433-31-5

In de rubriek 'Gevangenispoëzie' vind je enkele gedichten uit deze poëziebundel.

Meer info...

Nuttige adressen en links

www.k-gevangenisaalmoezeniers.be
de website van de katholieke gevangenisaalmoezeniers.

http://wvg.vlaanderen.be/welzijnenjustitie/gedetineerden
Hulp en dienstverlening aan gevangenen, Vlaams Gewest
Je vindt er ook de centra voor justitieel welzijnswerk

http://www.just.fgov.be
Federale overheid Justitie.
Je vindt er ook 'Justitie van A tot Z'

www.derodeantraciet.be
Cultuur en vormingswerk met mensen die met justitie te maken krijgen