HelpdeskZiekenzalving
Veelgestelde vragen over de ziekenzalving
De antwoorden op deze veelgestelde vragen komen uit de special Omring mijn kwetsbaarheid van het magazine Waarom toch? Omgaan met kwetsbaarheid en lijden, uitgegeven door Halewijn.
Meer info over dit magazine vind je ook op de Kerknet-website.
- Wie heeft de ziekenzalving ingesteld?
- Wat gebeurt er precies wanneer de ziekenzalving wordt toegediend?
- Heeft de ziekenzalving een genezend karakter?
- Wanneer is het meest geschikte moment voor een gelovige christen om de ziekenzalving te vragen?
- Moet je terminaal ziek zijn om de ziekenzalving te ontvangen?
- Kan ook een niet zieke bejaarde de ziekenzalving ontvangen?
- Kan men voorafgaand aan een operatie de ziekenzalving ontvangen?
- Kan een kind de ziekenzalving ontvangen?
- Kunnen mensen die hun verstandelijke vermogens verloren hebben de ziekenzalving ontvangen?
- Moet je bij bewustzijn zijn om de ziekenzalving te ontvangen?
- Kan een overledene de ziekenzalving ontvangen?
- Hoe wordt de ziekenzalving het best voorbereid?
- Is de toediening van de ziekenzalving aan een bepaalde plaats gebonden?
- Wie mag er aanwezig zijn wanneer de ziekenzalving wordt toegediend?
- Kan de ziekenzalving aan meer personen tegelijk toegediend worden?
- Kun de ziekenzalving tijdens de eucharistieviering bediend worden?
- Kun je de ziekenzalving meer dan één keer ontvangen?
- Wie is de bedienaar van de ziekenzalving?
- Wat te doen wanneer geen priester beschikbaar is om de ziekenzalving toe te dienen?
- Wat is het viaticum?
1. Wie heeft de ziekenzalving ingesteld?
Volgens het geloof en de leer van de katholieke Kerk is de ziekenzalving één van de zeven sacramenten van het Nieuwe Verbond die door Jezus Christus onze Heer zijn ingesteld. Zo lezen we in het evangelie volgens Marcus: “Ze dreven veel demonen uit, zalfden veel zieken met olie en genazen hen.” (6,13) en werd ook aanbevolen en uitdrukkelijk verkondigd in de brief van de apostel
Jakobus: “Is iemand onder u ziek? Laat hij de oudsten van de gemeente roepen; zij moeten een gebed over hem uitspreken en hem met olie zalven in de naam van de Heer. En het gelovig gebed zal de zieke redden en de Heer zal hem oprichten. En als hij zonden heeft begaan, zal het hem vergeven worden.” (Jak 5, 14-15).
2. Wat gebeurt er precies wanneer de ziekenzalving wordt toegediend?
De aanwezigen worden begroet en eventueel besprenkeld met wijwater. De bedienaar leidt de plechtigheid in met een kort woord en bidt voor de zieke(n). Daarna volgt de schuldbelijdenis. Zoals in elke liturgieviering wordt dan een toepasselijke lezing uit de heilige Schrift gelezen. De aansluitende voorbede is gericht op deze zieke(n) en andere zieken, op de ziekenverzorgers, de familieleden en vrienden van deze zieke(n). De kern van het sacrament bestaat uit de zalving van de zieke op voorhoofd en handen, onder het uitspreken van deze woorden: “Moge onze Heer Jezus Christus door deze heilige zalving en door zijn liefdevolle barmhartigheid u bijstaan met de genade van zijn heilige Geest. Amen. Moge Hij u van zonden bevrijden, u heil brengen en verlichting geven. Amen.”
Deze zalving wordt ingeleid door een dankgebed over de ziekenolie en afgesloten met een gebed om Gods liefdevolle hulp voor de zieke(n) die bediend is/zijn. De viering wordt besloten met het bidden van het Onze Vader en de zegen door de priester. Bij acuut stervensgevaar beperkt de viering zich tot de belangrijkste elementen. Het sacrament van de zieken wordt beschouwd als een sacrament van genezing.
3. Heeft de ziekenzalving een genezend karakter?
De ziekenzalving is vooral een krachtige hulp in de nood waarin een ernstig zieke mens verkeert. Zo heeft het sacrament een heilzame werking om, door Gods bijstand, de inzinkingen goed te doorstaan. Het sacrament helpt de zieke om te vertrouwen op God en om van daaruit het lijden te dragen. Het sterkt hem tegen de angst voor de dood en alle beproevingen van de ‘Boze’. Soms
kan de ziekenzalving ook leiden tot een (tijdelijke) genezing van de ziekte of een herstel van de lichamelijke krachten van een bejaarde.
4. Wanneer is het meest geschikte moment voor een gelovige christen om de ziekenzalving te vragen?
De ziekenzalving kan gevraagd worden wanneer iemand door een levensbedreigende ziekte of door ouderdom zo ernstig verzwakt is dat de kans bestaat dat het einde van zijn of haar leven nabij komt. Bij beoordeling van de toestand zal men niet angstvallig te werk gaan. Bij twijfel zal men een arts raadplegen.
5. Moet je terminaal ziek zijn om de ziekenzalving te ontvangen?
Voor het ontvangen van het sacrament van de ziekenzalving moet je niet terminaal ziek zijn. Tijdens het Tweede Vaticaans Concilie hebben de bisschoppen uitdrukkelijk besloten om niet meer te spreken over het ‘Laatste Oliesel’ (de zalving vlak voor de dood), maar over de zalving van de zieken: “Het sacrament is niet uitsluitend het sacrament van diegenen die in het uiterste evensgevaar verkeren. De meest geschikte tijd om het te ontvangen is dan ook reeds aanwezig, wanneer een gelovige door ziekte of ouderdom in levensgevaar begint te komen.”
6. Kan ookeen niet zieke bejaarde de ziekenzalving ontvangen?
Aan ouder wordende mensen kan de ziekenzalving gegeven worden, ook als zij niet aan een gevaarlijke ziekte lijden, maar door de ouderdom sterk verzwakt zijn.
7. Kan men voorafgaand aan een operatie de ziekenzalving ontvangen?
De ziekenzalving kan worden toegediend, voorafgaand aan een operatie, telkens als een levensgevaarlijke ziekte de operatie noodzakelijk maakt.
8. Kan een kind de ziekenzalving ontvangen?
Ook aan kinderen kan de ziekenzalving toegediend worden, als zij gedoopt zijn en als ontvangen van dit sacrament heilzaam kan zijn voor hem/haar.
9. Kunnen mensen die hun verstandelijke vermogens verloren hebben de ziekenzalving ontvangen?
Ook aan zieken of bejaarden die hun verstandelijke vermogens of het gebruik ervan verloren hebben, mag de ziekenzalving gegeven worden, als men mag veronderstellen dat deze
mensen, voorafgaand aan hun ziekte, minstens impliciet om dit sacrament gevraagd hebben.
10. Moet je bij bewustzijn zijn om de ziekenzalving te ontvangen?
Het verdient de voorkeur dat een gelovige de ziekenzalving bij bewustzijn ontvangt. Zo kan het sacrament meer vrucht dragen. Toch kan men ook aan een gelovige die buiten bewustzijn verkeert het sacrament van de zieken geven als men mag veronderstellen dat hij of zij, voorafgaand aan zijn toestand, minstens impliciet om dit sacrament gevraagd heeft.
11. Kan een overledene de ziekenzalving ontvangen?
Wanneer bij aankomst van de bedienaar van het sacrament van de zieken blijkt dat de zieke inmiddels overleden is, wordt de ziekenzalving niet meer gegeven. Er kan dan uiteraard
wel gebeden worden. De sacramenten zijn immers verbonden met dit leven en geven er betekenis aan. Na de dood is dit anders. Bij twijfel of de persoon nog leeft, wordt de ziekenzalving toegediend.
12. Hoe wordt de ziekenzalving het best voorbereid?
Tijdens catechese met kinderen en volwassenen zal het belang en de betekenis van het sacrament van de zieken aan de orde gesteld en toegelicht worden. In de verkondiging op
zondag, vooral als de schriftlezingen daar aanleiding toe geven, zal aandacht geschonken worden aan de ziekenzalving. Het voor de hand liggende kader hiervoor zijn ziekte en lijden die een mens kunnen overkomen. Naast deze meer verwijderde voorbereiding is er gelegenheid tot directe voorbereiding bij het bezoek aan zieken. Als de toestand van de zieke dat toelaat, kan de bedienaar ook tijdens de viering van de ziekenzalving de heilzame betekenis van dit sacrament toelichten.
13. Is de toediening van de ziekenzalving aan een bepaalde plaats gebonden?
De ziekenzalving kan in principe op elke plaats toegediend worden. Meestal gebeurt dit bij de zieke aan huis, in het ziekenhuis of in een verzorgingstehuis. Ook kan het sacrament
gegeven worden in een kerk of kapel of een andere geschikte ruimte, vooral als de ziekenzalving aan meerdere personen tegelijk bediend wordt. Bij acute nood, bijvoorbeeld naar aanleiding van een ongeval, kan het sacrament op de plaats van het ongeval toegediend worden.
14. Wie mag er aanwezig zijn wanneer de ziekenzalving wordt toegediend?
De ziekenzalving wordt gewoonlijk bediend in het bijzijn van de (naaste) familieleden van de zieke en van diegenen die deze persoon verzorgen en bijstaan, voor zover de toestand van de zieke dit toelaat en de ruimte daarvoor geschikt is. Bij een gemeenschappelijke viering in een kerk of kapel kunnen, naast de begeleiders van de zieken, ook andere parochianen of belangstellenden
aan de viering deelnemen, zoals bij elke andere opnbare liturgische viering.
15. Kan de ziekenzalving aan meer personen tegelijk toegediend worden?
Men kan aan meerdere zieken in één viering de ziekenzalving toedienen. Dit kan bijvoorbeeld bij een bedevaart of tijdens een bijzondere bijeenkomst van het bisdom, de stad of de parochie.
16. Kun de ziekenzalving tijdens de eucharistieviering bediend worden?
Wanneer de situatie van de zieke het toelaat en vooral wanneer deze te communie gaat, kan de ziekenzalving in de kerk of bij de zieke thuis tijdens een eucharistieviering toegediend worden.
17. Kun je de ziekenzalving meer dan één keer ontvangen?
De ziekenzalving kan opnieuw ontvangen worden, wanneer de zieke na de ziekenzalving weer beter wordt en later opnieuw door een ernstige ziekte getroffen wordt, of ook wanneer tijdens hetzelfde ziekteproces de toestand van de zieke verergert.
18. Wie is de bedienaar van de ziekenzalving?
De eigenlijke bedienaar van de ziekenzalving is – zoals bij alle sacramenten – Jezus Christus zelf. Door de zegening van de olie door de bisschop (tijdens de chrismamis in de Goede Week) en door de zalving van de priester met deze gezegende olie, wordt het sacrament aan de zieke toegediend. Alleen een priester kan deze ziekenzalving verrichten. De gewone bedienaar is de
bisschop, de pastoor van de parochie of de rector (NL) of aalmoezenier (Vl) van een ziekenhuis of verpleeginrichting. Om een goede reden kan iedere andere priester dit sacrament bedienen.
19. Wat te doen wanneer geen priester beschikbaar is om de ziekenzalving toe te dienen?
Wanneer er in stervensgevaar geen priester beschikbaar is om het sacrament van de zieken te bedienen, kan men beroep doen op de diaken of op de leek die een pastorale aanstelling heeft van de bisschop of op een andere buitengewone bedienaar van de heilige communie. Deze zal – indien de situatie van de zieke dat toelaat – aan de stervende het viaticum (de zogenaamde ‘teerspijze’) geven. Deze persoon zal een zegeningsgebed over de zieke uitspreken en in gebed aan God vragen om zijn Barmhartigheid te betonen aan deze stervende man of vrouw.
20. Wat is het viaticum?
Het viaticum of de teerspijze is de laatste heilige communie die aan een stervende bij de overgang van dit leven naar het andere leven wordt gegeven als voedsel op de weg naar God. Dit is het eigenlijke stervenssacrament. Het Lichaam en het Bloed van Christus zijn onderpand van de verrijzenis: “Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, heeft eeuwig leven en Ik zal hem doen opstaan
op de laatste dag.” (Joh. 6, 54) Alle gelovigen die in stervensgevaar verkeren en te communie kunnen gaan, worden geacht het viaticum te ontvangen.
Publicaties - dvd - video
Realisatie en productie door AVIMO vzw van twee montages van elk ongeveer 30 minuten, uitgebracht op video en op dvd met handleiding en verwerkingssuggesties.
Het eerste deel: "Nooit meer 'gewoon'..." gaat in op de pijn, de vragen het lijden van ziek worden, ouder worden, gehandiapt zijn, sterven. Kon God dit niet anders gewild hebben? Waarom ik? Wat gebeurt er met mij? Acht mensen getuigen voor de camera hoe zij daar mee omgaan.
Het tweede deel: "Je ziet daar iets 'gebeuren'..." gaat in op de eigenlijke ziekenzalving. Het wordt ingeleid door verschillende getuigenissen van mensen die de ziekenzalving ontvingen en getuigen hoe dit een plaats kreeg in hun leven. Dan worden de rituelen van de ziekenzalving in beeld gebracht doorheen opnamen in verschillende omstandigheden. Vanuit dit sacrament ontvangt de zieke of de lijdende de kracht ten leven, om verder te gaan, ook al is dat een leven vol pijn en lijden.
Meer info via www.kerknet.be/avimo
Waarom toch? Omgaan met kwetsbaarheid en lijden (brochure en bijhorende dvd)
Waarom toch? Omgaan met kwetsbaarheid en lijden is uitgegeven door Halewijn. Meer info over het magazine en artikels in de pers vind je ook op de Kerknet-website.
De dvd bij de brochure 'Waarom toch?' bestaat uit twee delen. Het algemene deel duurt 30 minuten. Hierin worden quotes uit de interviews met onder meer Greet Rouffaer, Jan Berkhout, Broeder René Stockman, Claire vanden Abbeele, Manu Keirse, Anselm Grün en frère Emmanuel van Taizé afgewisseld met meditatieve beelden en gebeden. In het deel 'extra's' vind je uitgebreide citaten (telkens ongeveer 10 minuten) uit de interviews met Greet Rouffaer, Manu Keirse, Broeder Stockman, Anselm Grün, Maurice Bellet en frère Emmanuel van Taizé. Het is een herkenbaar, diepmenselijk en troostend verhaal geworden over hoe lijden mensen kan veranderen en soms zelfs doen groeien.
Het magazine en de bijhorende dvd richten zich tot iedereen die worstelt met zinvragen rond het lijden. Daarom zijn ze uitstekend bruikbaar overal waar mensen met lijden geconfronteerd worden. Ziekenbezoekers, rouwzorgers, familieleden en vrienden van zieken en lijdenden kunnen dit magazine en deze dvd als attentie meenemen. Het onderwijs vindt in deze publicatie een prima ondersteuning om het thema kwetsbaarheid en lijden op de agenda te zetten.
De dvd is tevens ideaal als troostende steun voor bedlegerige zieken die niet de energie of de mogelijkheid hebben om het magazine te lezen.
In het winternummer 2009 van Rondom Gezin verscheen een recensie van Jana Binon over de inhoud van 'Waarom toch? Omgaan met kwetsbaarheid en lijden'.
Kardinaal Godfried Danneels, Ken je ze alle zeven? Een geloofsboek voor kinderen, Lannoo, Tielt, 2003
In dit geloofsboek voor kinderen gingen zeven kinderen zeven keer op bezoek bij kardinaal Danneels, om telkens over zeven foto's te spreken. Dit kijk- en leesboek kun je openslaan om naar een foto te kijken of om een gebed of een stukje tekst te lezen of je kunt de weg volgen die de kardinaal en de kinderen uitstippelden. Wat je ontdekt na zeven keer zeven? De zeven sacramenten. Redactie: Iny Driessen.
Nuttige links
www.nabbi.be of hier voor een rechtstreekse link
www.4ingen.be
www.pastonet.be
www.catechesehuis.be