HelpdeskGeen overspel plegen en scheppende trouw
Impulsen en werkvormen bij hoofdstuk 5 - Geen overspel plegen en scheppende trouw - van 'Liefde ingebed. Bakens voor een duurzame relatie'.
- Inleiding
- Ontrouw versus trouw: een keuze voor volharding, loyaliteit, en engagement
- De trouwbelofte
- Contractdenken en verbondsdenken
De volledige werkmap 'Liefde ingebed - Impulsen en werkvormen voor de uitbouw en verdieping van een duurzame liefdesrelatie' kan hier gedownload worden.
Inleiding
Op het moment dat de Decaloog ontstond, was er een heel praktische reden om overspel te verbieden. Een vrouw werd beschouwd als het bezit van een man, en overspel stond dus gelijk aan diefstal.
Maar er waren nog meer redenen. Door overspel werd de samenleving zelf in gevaar gebracht. Het gezin was werkelijk de hoeksteen van de samenleving, niet alleen op economisch vlak, maar ook op spiritueel vlak. Het joodse geloof werd immers doorgegeven in gezinnen. Deze gezinnen ontwrichten door overspel te plegen, vormde dus een bedreiging voor de hele samenleving. Het partnerschap en het gezin mochten niet in gevaar gebracht worden!
Ook vandaag heeft trouw of ontrouw een grote impact op mensen en hun omgeving. Trouw brengt een veiligheid met zich mee, waarbinnen mensen kunnen groeien en bloeien. Ontrouw brengt onzekerheid, voor de partners en hun kinderen, maar ook voor de familie- en vriendenkring. Wat is nu de diepere betekenis van ‘ontrouw’ en ‘trouw’?
Ontrouw begint waar trouw eindigt. Maar het is moeilijk om trouw te definiëren. We kunnen alleen vaststellen dat het te maken heeft met waarden als ‘volharding, loyaliteit en engagement’.
Trouw wordt tastbaar als we haar uitspreken in woorden, we doen een belofte. De ‘trouwbelofte’ neemt een heel bijzondere plaats in tussen andere beloftes.
Maar al te vaak neemt onze trouw echter de vorm aan van een contract. Er zijn een reeks afspraken, en we letten er goed op dat beide partners zich aan deze afspraken houden. Er is echter méér dan dat mogelijk. Echte trouw leidt ons veel verder: naar de rijkdom van een diep verbond.
Ontrouw versus trouw: een keuze voor volharding, loyaliteit, en engagement
Achtergrond voor de begeleider
Het is niet gemakkelijk om een heel leven trouw te blijven. Trouw is immers meer dan een hardnekkig bij elkaar blijven. Het is ook meer dan de ander seksueel trouw blijven.
Het betekent blijven investeren in de liefde voor de ander, de ander blijven ‘liefhebben en waarderen’. Ook als de omstandigheden veranderen. Ook als de ander verandert. Ook als we zelf veranderen.
Liefdevolle trouw rust op drie grote pijlers: voelen, weten en willen. Voelen dat we elkaar liefhebben is het duidelijkste en, zeker wanneer we verliefd zijn, ook het gemakkelijkste. Als we voelen dat we de partner graag zien, hoeft niemand ons ervan te overtuigen om samen te blijven. Soms voelen we het echter niet, en dan is er het weten. We weten dat we van onze partner houden, omdat we al een mooie geschiedenis samen hebben. Maar soms weten we het zelfs niet meer zeker. Dan kan de wil ons over die moeilijke periode heen helpen, en ons laten beslissen om elkaar toch trouw te blijven.
Trouw is dus soms een vrucht van ons gevoel, soms van ons verstand en soms van onze wilskracht. We kunnen trouw dan ook niet vatten in één enkel begrip; we hebben een aantal begrippen nodig als we deze levenshouding proberen te omschrijven.
Trouw heeft te maken met volharding, maar valt er niet mee samen. Volharding op zich is immers een neutraal begrip: we kunnen volharden zowel in het goede als in het kwade. Maar één ding is zeker: zonder volharding kan er geen duurzame relatie ontstaan.
Trouw is inhoudelijk ook verbonden met loyaliteit. We ervaren een zekere verplichting tegenover mensen die ook iets voor ons gedaan of betekend hebben. Zo ervaren we een zekere loyaliteit tegenover onze ouders omdat zij ons het leven en verzorging tijdens onze kinderjaren schonken. Of een loyaliteit tegenover onze partner, omwille van de gedeelde geschiedenis. Als de relatie niet vertroebeld wordt door ruzies, blijft deze loyaliteit vaak zelfs na een scheiding bestaan.
Ten slotte is trouw ook een verhaal van engagement. We zijn beschikbaar voor elkaar, we staan ‘open’ voor elkaar. We denken niet alleen aan onszelf, maar maken plaats in onszelf voor de ander, voor zijn of haar wensen. We engageren ons voor de ander. Daardoor komt er een eenheid tot stand. Het is precies deze eenheid waar we naar verlangen, en die we blijvend willen maken.
Werkvorm: Trouw en ontrouw op Temptation Island
Toelichting voor de begeleider
Temptation Island is een Amerikaanse reality-serie die voor het eerst werd uitgezonden in 2001. Sinds 2002 lopen er ook Vlaams-Nederlandse edities van het programma. Vier koppels gaan de ‘ultieme relatietest’ aan: ze brengen, gescheiden van elkaar, twee weken door op een tropisch eiland, in het gezelschap van bloedmooie verleiders en verleidsters. Aan het einde van die periode zal blijken of ze elkaar trouw zijn gebleven.
We bekijken een fragment over een koppel, Gringo en Ciska, bij wie het fout liep. (www.kuleuven.be/thomas/algemeen/videodata.bank: Temptation Island: ruzie tussen Gringo en Ciska) Beiden blijken een andere kijk op ontrouw te hebben. Vanuit dit anders-beleven van ‘ontrouw’ gaan we op zoek naar de inhoud van ‘trouw’. Dit doen we aan de hand van Annemie Dillens reflectie bij het reality-programma.
Zij stelt dat er bij ‘trouw’ duidelijk meer komt kijken dan seksuele trouw. Trouw blijkt gedragen te worden door andere waarden zoals moed, wilskracht, communicatie, engagement,… waarden die nauwelijks aan bod komen in een programma als ‘Temptation Island’.
We beantwoorden eerst de vragen afzonderlijk, om daarna met onze partner in gesprek te gaan.
Praktische uitwerking
Benodigdheden: laptop, beamer, scherm, kopie met tekst van Annemie Dillen, kopie met vraagjes
Werkvorm voor de deelnemers: Trouw en ontrouw op Temptation Island
De trouwbelofte
Achtergrond voor de begeleider
Een belofte geeft vaste grond aan een leven dat uit wisselvalligheden bestaat. Natuurlijk moeten we altijd betrouwbaar zijn in ons spreken, maar toch stijgt een belofte of een eed uit boven het gewone spreken. We leggen er op plechtige wijze de nadruk op dat we weten wat we zeggen, en dat we van plan zijn ons woord te houden. Onvoorwaardelijk. We zeggen niet: ‘Ik blijf bij je, behalve in die en die omstandigheden, en op voorwaarde dat dit en dat gebeurt…’ Nee, we zeggen ‘Ik beloof bij jou te blijven, wat er ook gebeurt.’ Punt. Zo beschermen we onszelf en de ander voor de wisselvalligheden van het leven, en de wisselvalligheid van onze eigen gevoelens en gedachten.
Een belofte uitspreken is tegelijk een heel vrije daad, en een daad die onze vrijheid aan banden legt. Niemand kan ons dwingen een echte belofte te doen. Een echte belofte komt uit een vrij hart. Maar eens de belofte is uitgesproken, wordt het een onrecht om ons er niet aan te houden. We geven onze partner het recht om ons ter verantwoording te roepen, ons engagement is niet langer vrijblijvend.
Veel mensen ervaren de behoefte om deze belofte publiekelijk uit te spreken, het openbaar te maken. Dan wordt immers duidelijk dat een koppel vormen méér is dan een privé-aangelegenheid.
Vroeger zei men dat het gezin de hoeksteen was van de samenleving. Vandaag wordt deze uitspraak door velen genuanceerd, maar toch is het duidelijk dat goede, stabiele relaties een samenleving ten goede komen.
En omgekeerd. Een gezonde samenleving zal alles in het werk stellen om de liefdesrelaties van haar burgers goed en vruchtbaar, in de ruime betekenis van het woord, te laten zijn.
Door elkaar publiekelijk trouw te beloven, geeft men de gemeenschap het recht koppels ter verantwoording te roepen, net zoals het koppel de gemeenschap ter verantwoording kan roepen als ze relaties niet ondersteunt.
Als er ook gekozen wordt voor een religieuze plechtigheid, gaat men nog een stap verder. Men vraagt God zijn zegen uit te spreken over de relatie en die te ondersteunen. Hierdoor wordt de relatie op een nog hoger niveau getild. Ze krijgt nu ‘iets goddelijks’. God kan zichtbaar worden door de relatie, het gezin wordt een plaats waar de religieuze traditie wordt doorgegeven. Via de kerkgemeenschap krijgen we recht op Gods steun, en kunnen we ook ter verantwoording geroepen worden als we ons niet aan onze belofte houden.
Het religieuze is niet iets wat er zomaar bij gesleurd wordt. In alle culturen overal ter wereld wordt de verbintenis tussen een man en een vrouw vergezeld door een religieuze plechtigheid. Als we een levensbelofte willen uitspreken, komen we als vanzelf bij God uit. We beseffen immers dat we zelf niet bij machte zijn deze grote belofte te vervullen. We zijn kwetsbare mensen, met wisselende gevoelens en een ontoereikende wilskracht. Hoe kunnen wij nu beloven iemand levenslang graag te zien?!
Maar door de huwelijksplechtigheid doen we beroep op de Liefde, die onze liefde te boven gaat. Als we contact blijven houden met deze Liefde, ontvangen we kracht om onze liefde vol te houden. De belofte in de huwelijksviering is de uitdrukking van onze liefde die opgenomen wordt in Gods Liefde.
Veel mensen deinzen echter terug voor een ‘bindende’ belofte. Ze willen vrij blijven. Maar zijn ze dat wel? Of is deze volledige vrijheid niet meer dan een illusie? We kunnen immers niet zomaar een blad omslaan en met een volledig blanco blad, vol onbegrensde mogelijkheden, opnieuw beginnen. Als we dit toch proberen, komen we tot de teleurstellende ontdekking dat we toch wel bepaald worden door ons verleden, ons temperament, bepaalde leefomstandigheden, enzovoort. Bovendien merken we dat onze eigen identiteit schade lijdt door verbroken beloftes en steeds veranderende keuzes. We zijn niet langer mensen uit één stuk, de lijn in ons levensverhaal is gebroken.
Enkel door het maken van bewuste basiskeuzes, staan we als vrije mensen in het leven, die, gedragen door God en de anderen, kunnen uitstijgen boven de wisselvalligheden van ons bestaan. Enkel door beloftes te maken, en ons daaraan te houden, verkrijgen en bewaren we een identiteit.
Werkvorm: De huwelijksbelofte
Toelichting voor de begeleider
De klassieke versie van de huwelijksbelofte luidt als volgt:
‘Ik wil je man (vrouw) zijn
en ik beloof je trouw te blijven
in goede en kwade dagen,
in armoede en rijkdom,
in ziekte en gezondheid.
Ik wil je liefhebben en waarderen
al de dagen van mijn leven.’
Deze belofte is adembenemend. Ze is adembenemend mooi, en vraagt adembenemend veel. Ze is allesomvattend, en krijgt met de jaren meer betekenis en inhoud. Of we nu al jarenlang gehuwd zijn, of nog voor het huwelijk staan: het loont altijd de moeite om bij deze belofte te blijven stilstaan, en een stukje ervan te verkennen of te herontdekken.
Een belofte is geen hoog ideaal dat niets te maken heeft met ons dagelijks leven. Daarom willen we op zoek gaan naar ervaringen die al iets weergeven van de rijkdom van de belofte. Trouw in kwade dagen, echte waardering, … We hebben allemaal momenten meegemaakt waarop onze partner dit werkelijkheid liet worden. Deze ervaringen willen we met elkaar delen.
Deze werkvorm kan ook gebruikt worden bij hoofdstuk 3, ‘Niet liegen en waarachtige communicatiecultuur.’
Praktische uitwerking
Benodigdheden: gekleurde kaarten met huwelijksbelofte erop (stevig karton, de koppels moeten thuis een foto zoeken om hierop te kleven), kopie met gespreksvragen
Werkvorm voor de deelnemers: De huwelijksbelofte
Werkvorm: Onze relatie met God
Toelichting voor de begeleider
Om onze relatie, door de trouwbelofte, toe te vertrouwen aan een God die Liefde is, moeten we wel zelf een relatie opbouwen met deze God. Gebed en het lezen van de Schrift zijn van oudsher onschatbare middelen om deze relatie vorm te geven en te laten groeien.
Veel koppels getuigen hoe het gezamenlijk gebed en samen de Schrift lezen een hoeksteen is geworden in hun relatie, zeker in moeilijke periodes.
We willen een eerste stap zetten in de contemplatieve dialoog met elkaar, aan de hand van een Bijbeltekst die vaak gebruikt wordt in een huwelijksviering. Of we kunnen het evangelie gebruiken van onze eigen huwelijksviering.
Deze contemplatieve dialoog vloeit voort uit de ‘Lectio divina’, een eeuwenoud monastiek gebed. Door een aandachtig lezen van de Bijbeltekst probeert men van de woorden door te dringen tot ‘het Woord’, dat ons leven en onze relatie richting geeft. In deze werkvorm volgen we 7 of 8 stappen:
1. Een van de partners leest langzaam de tekst voor.
2. We duiden aan welk woord of welke zin ons treft.
3. We lezen deze zin aan elkaar voor.
4. De andere partner leest de tekst opnieuw.
5. We formuleren wat precies ons zo aanspreekt in dit vers. Wat wil God ons hier duidelijk
maken?
6. De tekst wordt een derde keer voorgelezen.
7. In de vorm van een gezamenlijk gebed zeggen we hoe we respons zullen geven op wat we
gehoord hebben.
8. Tijdens de contemplatieve dialoog hebben we elkaar geen vragen gesteld of geen
opmerkingen gemaakt over elkaars inbreng. Als we tijd hebben, kunnen we dit nu doen in een
geïnteresseerde, positieve sfeer.
Dit hoeft niet meer tijd in beslag te nemen dan een kwartier tot een half uur.
Praktische uitwerking
Benodigdheden: kopieën met Bijbelteksten waaruit de koppels één kunnen kiezen, pen en papier voor iedereen, een ruimte die uitnodigt tot bezinning: de koppels kunnen zich afzonderen, er kunnen kaarsen aangestoken worden, er speelt zachte muziek …
Werkvorm voor de deelnemers: Onze relatie met God
Contractdenken en verbondsdenken
Achtergrond voor de begeleider
Trouw kan in verschillende relaties verschillende dingen betekenen. Het hangt er een beetje van af hoe we tegen onze relatie aankijken.
We kunnen onze relatie beschouwen als een contract, waarbij we sterk uitgaan van onze eigen behoeftes. We letten er goed op dat onze partner ons voldoening schenkt. We houden nauwlettend in de gaten dat we zelf niet meer investeren dan onze partner. En wanneer er iemand langskomt, die méér kan bieden dan onze huidige partner, is dit een goede reden om het ‘contract’ te verbreken. We denken in termen van winst of verlies, net alsof onze relatie een economische zaak is.
Een contract kan ook positiever ingevuld worden. We zijn dan niet de hele tijd bezig met ons eigenbelang, maar willen wel uitsluiten dat één van ons beiden wordt uitgebuit. We willen liefde, tederheid, levenskwaliteit voor beide partners. Het moet ‘wederkerig’ zijn. Met dit mooie doel voor ogen steken we er vaak energie in om de partner te ‘veranderen’, zodat hij of zij ook wat méér geeft wat wij nodig hebben. Natuurlijk is het goed en gezond om op te komen voor de behoeften van ons allebei, maar er is méér …
Als een relatie een verbond is, blijven we trouw aan elkaar, al weten we intussen wel dat de ander nooit volledig zal tegemoetkomen aan onze eigen dromen of wensen. Dit verbond is onverbrekelijk, niet omdat er een volmaakte wederkerigheid is, maar omdat Gods liefde model staat voor ons verbond. Het Oude Testament vertelt ons hoe die Liefde er uitziet. Het schetst ons een geschiedenis van menselijk vallen en opstaan, falen en verdergaan, en een nooit aflatende trouw van Godswege. Op dezelfde manier wil Hij dat ook wij in onze relatie ‘geschiedenis maken’, dat we ons verhaal schrijven van een liefde die niet vergaat. Door te huwen gaan wij, met ons klein liefdesverbond, in deze traditie staan.
Trouw wordt hier niet van buitenaf opgelegd, maar gaat deel uitmaken van de eigen persoon, we kiezen ervoor om onze liefde te beleven zoals God mensen liefheeft. We willen ook in onszelf ruimte maken voor onze partner. Ontrouw zou niet alleen betekenen dat we de ander kwetsen, maar ook dat we onszelf innerlijk verscheuren.
Natuurlijk blijft er altijd een zekere vrees bestaan dat het verkeerd kan aflopen, of dat de ander zich niet op dezelfde manier zou schenken. Daarom is het goed dat de verbondsrelatie rust op de fundamenten van een positief contract. Toch blijft de overgave van het verbond een gewaagde onderneming, een duizelingwekkende stap waarnaar we verlangen, en waartoe we geroepen zijn.
Werkvorm: Een getuigenis over trouw
Toelichting voor de begeleider
Vanuit de getuigenis van Raf gaan we op zoek naar onze eigen ideeën over een relatie, en hoe die evolueren in de loop van de jaren. Hoe ziet een gezond positief ‘contract’ er voor ons uit? En wagen we het een ‘verbond’ te sluiten?
Praktische uitwerking
Benodigdheden: kopieën met de getuigenis en vraagjes, pen en papier voor iedereen
Werkvorm voor de deelnemers: Een getuigenis over trouw
Werkvorm: Stellingenspel
Toelichting voor de begeleider
Over trouw en liefde bestaan heel wat slogans. ‘Echte liefde is blind.’ ‘Het moet van twee kanten komen.’ ‘Volledige trouw bestaat niet.’ Enzovoort. Soms nemen we deze slogans over, zonder er goed bij na te denken wat ze precies inhouden. Of soms gaan we ervan uit dat onze partner hetzelfde bedoelt, als hij of zij een bepaalde uitspraak in de mond neemt, maar is dit helemaal het geval niet.
We krijgen een paar kaartjes met krasse uitspraken, en verklaren of we akkoord, niet akkoord of gedeeltelijk akkoord zijn. Vervolgens vertellen we elkaar waarom.
Natuurlijk is het niet de bedoeling om te gaan discussiëren over elkaars standpunten. Wel kunnen we, door geïnteresseerde vragen te stellen, elkaar beter leren kennen en onze eigen kijk verruimen.
Praktische uitwerking
Benodigdheden: gekleurde fiches met uitspraken
Werkvorm voor de deelnemers: Stellingenspel
(nog kopiëren op gekleurd papier en uitknippen)