HelpdeskNiet liegen en waarachtige communicatiecultuur
Impulsen en werkvormen bij hoofdstuk 3 - Niet liegen en waarachtige communicatiecultuur - van 'Liefde ingebed. Bakens voor een duurzame relatie'.
De volledige werkmap 'Liefde ingebed - Impulsen en werkvormen voor de uitbouw en verdieping van een duurzame liefdesrelatie' kan hier gedownload worden.
Inleiding
‘Je zult geen vals getuigenis afleggen’, beveelt het gebod in Exodus. In de omgangstaal werd dit : ‘Je zult niet liegen.’ Het is niet moeilijk na te gaan waarom dit gebod zo belangrijk is. Samenwerken met mensen die niet minstens proberen betrouwbaar te zijn, blijkt onmogelijk. In een liefdesrelatie is dit nog veel meer het geval. Als we niet kunnen vertrouwen op het woord van onze partner, kan er geen intimiteit groeien, en wordt op de duur de relatie zelf onmogelijk.
Allereerst kunnen we ons de vraag stellen: ‘Wat is liegen?’ Liegen kan immers vele gedaanten aannemen. Tegenover een leugenachtige houding staat een houding van eerlijkheid en authenticiteit, met als mooie vrucht: vertrouwen.
Jammer genoeg stellen we elkaars vertrouwen soms teleur. Elkaar telkens opnieuw vergeven en zich verzoenen zijn de sleutels voor elke geslaagde relatie.
Liegen
Achtergrond voor de begeleider
De meest gekende vorm van liegen is liegen met woorden. Soms gaat het echt over een onwaarheid vertellen, maar meestal pakken we het fijner aan. We verdraaien de waarheid een klein beetje. We dikken bijvoorbeeld de negatieve gevolgen van een nalatigheid van onze partner aan, om die een schuldgevoel te bezorgen. Of we stellen het uit om de waarheid te vertellen, tot we denken dat het niet meer zo gevoelig ligt. Of we vertellen de waarheid gewoonweg niet, soms ‘om onze partner te sparen’. Natuurlijk sparen we daarmee in de eerste plaats onszelf, we vrezen immers de (terechte) woede van onze partner. Soms breken we een belofte, waardoor er geen eenheid meer bestaat tussen ons zeggen en ons handelen.
We kunnen ook liegen met ons lichaam. We doen alsof we luisteren, maar zijn met onze gedachten bij het werk. We doen alsof we iets kalm aanvaarden, terwijl we inwendig zieden van woede. Ook in bed wordt er wel eens ‘gelogen’. Seksualiteit kan immers een leugen worden, als we wel met onze lichamen samen zijn, maar in ons hart ons wrevelig of boos voelen of dingen voor elkaar verbergen.
Waarom is het zo moeilijk om volledig openhartig te zijn met elkaar? Waarom kiezen we ervoor om op één of andere manier te liegen? De reden is eenvoudig: we hebben er op korte termijn voordeel bij. We kunnen doen waar we zin in hebben, zonder dat we rekening moeten houden met onze partner. Of we vermijden een pijnlijke confrontatie met de partner. Op de lange duur echter ondermijnt elke leugen de intimiteit van onze liefdesrelatie.
Werkvorm: Mijn gesloten doosje
Toelichting voor de begeleider
‘Oneerlijkheid’ en ‘liegen’ binnen een relatie zijn gevoelige onderwerpen die heel voorzichtig moeten benaderd worden.
Misschien gaat het alleen maar over kleine leugentjes en onoprechtheden. Toch vertroebelen ze onze relatie. Onze partner helemaal mogen vertrouwen en zelf het vertrouwen van hem of haar waardig zijn, is een kostbaar geschenk, dat ons erg blij maakt. Als we diep vanbinnen weten dat we toch niet helemaal eerlijk zijn met elkaar, geraken we die vreugde kwijt. Het enige geneesmiddel is dan: eerlijkheid.
Of misschien dragen we reeds lange tijd iets met ons mee waarvoor we ons schamen, iets dat we maar heel moeilijk kunnen opbiechten aan onze partner. We vrezen zijn of haar reactie, maar het weegt ook zwaar om geheimen te hebben voor elkaar. Op onze intiemste ogenblikken staat dit tussen ons in.
Maar of het nu gaat over kleine of grote oneerlijkheden, we kunnen altijd opnieuw beginnen.
Het is echter niet de bedoeling om tijdens deze vormingsactiviteit met elkaar hierover een gesprek te voeren. Een openhartig gesprek over ‘leugens’ in de relatie kan niet geforceerd worden, en een vormingsactiviteit biedt hiervoor zeker niet het meest geschikte kader. Wel komen we met de werkvorm ‘Mijn gesloten doosje’ onwaarheden in onze relatie op het spoor. Later kunnen we hierover thuis een gesprek voeren, op een voorzichtige en liefdevolle manier.
Nu kiezen we voor een discrete werkvorm waarbij iedereen kan nadenken over zijn of haar ‘leugens’ in de relatie. We zoeken, elk afzonderlijk, een hoekje in het vertrek, waar we ons in stilte over de vragen buigen.
Onze kleine (of grotere) leugentjes steken we in een omslag en we vertellen elkaar of er iets in onze omslag zit. We vertellen ook hoe we ons voelden bij deze opdracht. We staan erbij stil wat volledige eerlijkheid voor ons als koppel zou betekenen. We snijden de omslag in stukjes, als teken dat we het vanaf nu anders willen aanpakken. En ten slotte kan het heel verhelderend zijn om dit gesprek thuis verder te zetten.
Praktische uitwerking
Benodigdheden: voor iedereen een lege omslag, een kopie met de vragen en strookjes papier, enkele scharen, schrijfgerief, cd-speler en zachte achtergrondmuziek voor tijdens de opdracht
Werkvorm voor de deelnemers: Mijn gesloten doosje
Authenticiteit en eerlijkheid
Achtergrond voor de begeleider
Tegenover ‘liegen’ staat ‘authenticiteit’ en ‘eerlijkheid’. Dit is het kenmerk van mensen uit één stuk. Als we authentiek leven, is er een gezonde eenheid tussen ons denken, voelen, spreken en handelen. We zetten geen maskers op, we spelen geen rollen. We zijn authentieke mensen.
‘Liegen’ bedreigt onze liefdesrelatie, ‘eerlijkheid’ en ‘authenticiteit’ brengt ze tot bloei. Ook wij zelf komen tot bloei. We kunnen onszelf zijn, en voelen ons ‘op ons gemak’ in het dagelijkse leven. We hebben immers niets te verbergen, en ervaren daardoor een stukje vrijheid. Wat we doen, en hoe we spreken komt overeen met wie we echt zijn.
Het betekent niet dat ons leven en onze liefdesrelatie rimpelloos verloopt. Af en toe kunnen we serieuze meningsverschillen hebben met onze partner. Maar we hebben er een eerlijk gesprek over, in plaats van de verschillen weg te moffelen of te ontkennen.
Werkvorm: Een Tabor voor jou
Toelichting voor de begeleider
Eerlijkheid betekent gelukkig niet alleen dat we durven zeggen waar onze partner ons gekwetst heeft, het betekent ook dat we vertellen wat we zo mooi en lief vinden aan elkaar. Zolang we verliefd zijn, zien we het mooie, ja, zelfs het goddelijke in elkaar. We willen dit ook met elkaar delen. We zoeken en vinden de juiste woorden hiervoor, al zijn we niet allemaal dichters!
Met de tijd worden we elkaar gewoon. Bovendien zijn er heel wat meer dingen en mensen die onze aandacht opeisen. Als we echter af en toe blijven ‘stilstaan’ bij onze partner, komen we het bijzondere aan onze lievelingsmens opnieuw op het spoor. We zien opnieuw wat ons ontroerde, vertederde en aantrok. Zoals hij de rozen snoeit, zoals zij het eten bereidt, zoals hij de baby wiegt, zoals zij de ontbijttafel dekt, zoals hij glimlacht, zoals zij door de tuin loopt… er zit iets prachtigs in. Als we dit zien, is het bijna alsof de ander eventjes van gedaante verandert. Hij of zij begint als het ware van binnenuit te stralen en licht af te geven.
Dit doet ons denken aan het Bijbelverhaal uit het evangelie naar Matteüs, waarbij Jezus met zijn leerlingen de berg Tabor beklimt. Daar ondergaat Hij voor de ogen van zijn verbijsterde leerlingen een ‘gedaanteverandering’. ‘Zijn gelaat straalde nu als de zon’, vertelt het evangelie. Dit maakt de leerlingen zo gelukkig dat ze wel een tent willen bouwen, om zoveel schoonheid en liefde vast te houden, maar dat kan natuurlijk niet. Ze moeten terug naar beneden … De volledige tekst luidt als volgt:
Zes dagen later nam Jezus Petrus, Jakobus en diens broer Johannes met zich mee een hoge berg op, waar ze alleen waren. Voor hun ogen veranderde hij van gedaante, zijn gezicht straalde als de zon en zijn kleren werden wit als het licht. Plotseling verschenen aan hen Mozes en Elia, die met Jezus in gesprek waren. Petrus nam het woord en zei tegen Jezus: ‘Heer, het is goed dat wij hier zijn. Als u wilt zal ik hier drie tenten opslaan, een voor u, een voor Mozes en een voor Elia.’ Hij was nog niet uitgesproken, of de schaduw van een stralende wolk gleed over hen heen, en uit de wolk klonk een stem: ‘Dit is mijn geliefde Zoon, in hem vind ik vreugde. Luister naar hem!’ Toen de leerlingen dit hoorden, wierpen ze zich neer en verborgen uit angst hun gezicht. Jezus kwam dichterbij, raakte hen aan en zei: ‘Sta op, jullie hoeven niet bang te zijn.’ Ze keken op en zagen niemand meer, Jezus was alleen.
Mat 17,1-8 (Nieuwe Bijbelvertaling)
Natuurlijk is het Tabor-verhaal in de eerste plaats een uniek verhaal over de openbaring van Jezus als Gods Zoon. Maar Jezus noemde ook ons ‘kinderen van God’, en soms vinden we een teken hiervan in ons eigen liefdesverhaal. Soms zien we in de schoonheid van onze partner de trekken van onze Schepper, soms zien we in zijn of haar liefde iets wat ons te boven gaat. Dit is onze eigen Tabor- ervaring.
We kunnen stilletjes genieten van Tabor-ervaringen. Maar nog veel beter is het om ze te delen met onze partner. Die zal verwonderd en blij zijn dat zo iets moois in hem of haar zichtbaar werd. Een ‘Tabor’ delen is voor ons allebei heerlijk.
Met deze werkvorm(11) leren we onze ‘Tabor’-ervaringen met elkaar te delen. We vertrekken vanuit het Bijbelverhaal, maar lezen ook een paar ‘Tabors’ van andere koppels. Een Tabor gaat meestal over iets heel kleins, dat ‘grote’ gevoelens bij ons opwekt.
Daarna gaan we op zoek naar onze eigen Tabor-ervaring. Het is niet altijd gemakkelijk om de juiste woorden te vinden. Misschien vinden we die in de bijgevoegde lijst.
Praktische uitwerking
Benodigdheden: kopie met verhaal uit Matteüs, vraagjes en voorbeelden, strookjes papier, schrijfgerief
Werkvorm voor de deelnemers: Een Tabor voor jou
Opbouw van vertrouwen
Achtergrond voor de begeleider
We leren vertrouwen als we nog heel jong zijn. Het begint met het fysieke vertrouwen. Een kind zoekt troost en veiligheid in de armen van zijn moeder, en van zijn vader. Het leert zijn ouders vertrouwen die het voeden, warmte en troost schenken. Als dit vertrouwen van bij het begin geschonden wordt door bijvoorbeeld misbruik, is dit nefast voor de ontwikkeling van het kind. Het is erg moeilijk om een geschonden basisvertrouwen opnieuw op te bouwen. Toch is het niet onmogelijk, en velen slagen erin om, bijvoorbeeld dankzij een liefhebbende partner, opnieuw vertrouwensvol in de wereld te staan.
Naarmate het kind opgroeit, wordt de taal van het vertrouwen steeds rijker, en wordt ze ook door meer mensen gesproken. Een kind leert emotionele gebaren herkennen, zoals een glimlach, of een vriendelijk gezicht. Ook woorden worden steeds belangrijker in de communicatie van vertrouwen.
Het opgroeiende kind ontdekt ook dat die woorden niet altijd overeenstemmen met de realiteit. Het wordt kritischer, en gaat woorden toetsen aan handelingen en gedrag. Leven ouders volgens de principes die ze verkondigen? Komen ze hun beloftes wel na?
Een belofte speelt een heel bijzondere rol in de opbouw van vertrouwen. Het is de krachtigste uitnodiging om toch te vertrouwen, ondanks alles. De ervaring leert ons immers dat de toekomst onvoorspelbaar is. De toekomst kan leuke en spannende dingen bevatten, en is daarom uitdagend. Maar tezelfdertijd kan de toekomst pijn en lijden bevatten, en boezemt daarom angst in. Een belofte is het tegengif tegen deze angst. Een belofte gaat boven de wisselvalligheden van het leven staan, en biedt zekerheid.
Daarom spreekt het huwelijk, met het uitspreken van de huwelijksbelofte, nog steeds veel mensen aan. Over de fundamentele punten van ons leven willen we zekerheid. Zul je altijd van me houden? Zul je me nooit verlaten? Wil je samen met mij voor onze kinderen zorgen?
Vandaag beleven we een uitholling van beloftes. We deinzen terug voor de onvoorwaardelijkheid van grote beloftes. We zijn er bang voor, we hebben te veel mislukkingen gezien. Maar door niet te durven beloven, vergroten we de angst nog. ‘Er zijn geen zekerheden meer’, concluderen vele mensen somber.
We willen nog wel beloven, maar tegelijkertijd een achterpoortje openhouden. ‘Ja, ik zal altijd van je houden, ’t is te zeggen, zolang het goed gaat.’ Maar dit achterpoortje is precies wat het gebod ‘niet-liegen’ verbiedt. Er moet een eenheid bestaan tussen de woorden van vandaag, en de handelingen van morgen, wat de omstandigheden ook mogen zijn. Dat is de kracht van de belofte.
Werkvorm: Huwelijksbelofte
Toelichting voor de begeleider
Het gebod ‘niet liegen’ betekent dat we geen beloftes breken. Eén van de belangrijkste beloftes in ons leven is de huwelijksbelofte. De klassieke versie van deze belofte luidt als volgt:
‘Ik wil je man (vrouw) zijn
en ik beloof je trouw te blijven
in goede en kwade dagen,
in armoede en rijkdom,
in ziekte en gezondheid.
Ik wil je liefhebben en waarderen
al de dagen van mijn leven.’
Deze belofte is adembenemend. Ze is adembenemend mooi, en vraagt adembenemend veel. Ze is allesomvattend en krijgt met de jaren meer betekenis en inhoud. Of we nu al jarenlang gehuwd zijn, of nog voor het huwelijk staan: het loont altijd de moeite om bij deze belofte te blijven stilstaan, en een stukje ervan te verkennen of te herontdekken.
Dit willen we doen aan de hand van gespreksvragen.
Er is ook een tweede module voorzien met gespreksvragen voor koppels die (nog) niet kerkelijk gaan trouwen. Zij blijven stilstaan bij de betekenis en concrete invulling van hun belofte.
Praktische uitwerking
Benodigdheden: gekleurde kaarten met huwelijksbelofte erop, rode balpennen, groene balpennen, kopieën met gespreksvragen
Werkvorm voor de deelnemers: De huwelijksbelofte
module 1: voor gehuwde koppels module 2: voor nog niet gehuwde koppels
Verzoening
Achtergrond voor de begeleider
Als we eerlijk zijn met elkaar, kan er echte intimiteit groeien. We leren elkaar steeds meer vertrouwen, en voelen ons veilig bij elkaar. Eerlijkheid brengt niet alleen veiligheid en warmte. Als onze partner eerlijk vertelt over de keren dat hij of zij niet vanuit liefde voor ons handelde, kan dat heel confronterend zijn. Toch verwacht hij of zij een antwoord op deze eerlijkheid: onze liefdevolle vergeving. Onze partner heeft vertrouwen in onze vergevingsgezindheid, daardoor kon hij of zij iets opbiechten dat misschien eerst verzwegen werd.
Soms gaat het over iets kleins, dat met een ‘sorry’ en een zoen vergeven wordt, soms gaat het dieper en vergt het vele gesprekken, en zelfs de hulp van een vertrouwenspersoon, voor we kunnen vergeven, ons verzoenen en opnieuw samen verder gaan. Het inzicht dat ook wij de vergeving en bereidheid tot verzoening van onze partner telkens opnieuw nodig hebben, kan helpen om zelf mild te zijn.
Soms is het echter niet wenselijk of zelfs gevaarlijk om de relatie met dezelfde intimiteit verder te zetten. Hierbij denken we aan situaties waarbij het geestelijk of lichamelijk welzijn van een van de partners telkens opnieuw geweld wordt aangedaan door de ander. De intieme liefdesrelatie stopzetten kan dan soms de enige manier zijn om het misbruik stop te zetten. Ook dan blijft de weg naar vergeving helend voor alle betrokkenen, de weg naar een volledige verzoening en hervatting van de relatie is echter niet haalbaar.
Er bestaat dus vergeving, zonder dat de relatie hersteld wordt, maar het omgekeerde is niet waar. Geen enkele relatie kan blijven bestaan, zonder dat er vergeven wordt. Het lukt immers niet om de kwetsuren zomaar te vergeten. We verdringen ze, maar ze blijven leven in ons, en diep vanbinnen woekert de rancune. Bij een eerstvolgende gelegenheid komt die naar boven, soms zonder enige verwijzing naar de oorspronkelijke kwetsuur.
Vergeven betekent niet dat we de kwetsuur vergeten. Het is goed voor de relatie dat we de zwakke punten van onze partner kennen. Niet om hem of haar erop af te rekenen, maar om tijdig te reageren, wanneer het weer in dezelfde richting dreigt te gaan. Maar vergeven betekent wel dat we de wrokgevoelens loslaten, en elkaar nieuwe kansen geven. Vergeven en verzoenen is een heel bewuste keuze, en een bijzonder moment in de relatie.
Werkvorm: Verzoeningsritueel
Toelichting voor de begeleider
Belangrijke momenten in ons leven vragen een bijzonder kader. Van oudsher wordt het uitzonderlijke van deze momenten beklemtoond en vormgegeven in een ritueel. Het is dan ook zinvol om tijd te maken voor een verzoeningsritueel in onze relatie.
Bij rituelen wordt er aandacht besteed aan de tijd en de ruimte waarin het gebeuren plaatsgrijpt. Ook wordt er gebruik gemaakt van zorgvuldig gekozen woorden, en mooie symbolen.
Aan de hand van een schema kunnen we bepalen hoe ons eigen ritueel eruit kan zien. Welke ruimte ervaren wij als geschikt voor een verzoeningsritueel? Welke tijd is het best? Welke symbolen vinden wij mooi? Willen wij de verzoening nadien vieren met een etentje, een dansavondje, een wandeling,…?
Praktische uitwerking
Benodigdheden: kopieën met vraagjes en schema, schrijfgerief
Werkvorm voor de deelnemers: Een verzoeningsritueel
Voetnoten
(11) Deze werkvorm is geïnspireerd door een idee van Luc Versteylen. Terug naar tekst