HelpdeskOver geboden en verboden in een relatie
Impulsen en werkvormen bij hoofdstuk 1 - Geboden en verboden - van 'Liefde ingebed. Bakens voor een duurzame relatie'.
De volledige werkmap 'Liefde ingebed - Impulsen en werkvormen voor de uitbouw en verdieping van een duurzame liefdesrelatie' kan hier gedownload worden.
Inleiding
Als moderne mensen willen we allemaal graag onze eigen levensweg uitstippelen. We bepalen liefst zelf wat kan en wat niet kan, ook op het vlak van onze relaties. Deze zelfstandigheid biedt heel wat kansen. Als we, vanuit een goed gevormd geweten, zelf oordelen en keuzes maken, zullen we voluit voor die keuzes gaan. We beleven er ook veel meer vreugde aan, dan wanneer we alleen maar andermans bevelen uitvoeren. Als ons geweten echter niet goed gevormd is, kunnen we onszelf en anderen veel schade berokkenen met deze ‘zelfstandige’ keuzes. Iedereen kent voorbeelden van mensen die op relationeel vlak een spoor van vernieling achter zich laten.
Een ‘goede’ zelfstandigheid gaat dus blijkbaar hand in hand met een ‘goed gevormd’ geweten. Maar hoe kunnen we dit geweten nu goed vormen? Dit kunnen we niet op ons eentje, daarvoor hebben we anderen nodig. Zij kunnen ons leren waar onze vrijheid eindigt, en het respect voor de vrijheid van een ander begint. Bovendien mogen we putten uit een schat aan wijsheden, die de generaties voor ons verzamelden. Wij blijven stilstaan bij één van die schatten die de eeuwen trotseerden: de tien geboden.
Hebben deze geboden ons ook vandaag nog iets te vertellen? Kunnen ze ons helpen bij het uitbouwen van goede en gezonde relaties met anderen? En vooral: helpen ze ons op weg bij onze allerbelangrijkste relatie: die met onze partner?
Onze relaties
Achtergrond voor de begeleider
Relaties zijn ontzettend belangrijk in ons leven. We worden onszelf, groeien en bloeien in gezonde relaties met anderen. Voor we ons, aan de hand van oude geboden en verboden, verdiepen in onze eigen liefdesrelatie, willen we andere relaties in kaart brengen: onze relaties met familie en vrienden.
In de uitbouw van onze relatie als koppel nemen we immers heel wat bagage mee uit onze jeugd. Onze eerste relaties met gezinsleden en vrienden oefenen een blijvende invloed uit op onze relatie als koppel. Omgekeerd zal onze relatie als koppel onze andere relaties kleuren.
Werkvorm: Het genogram van mijn familie
Toelichting voor de begeleider
Met deze opdracht staan we stil bij de familierelaties van beide partners. Door deze in kaart te brengen, worden we ons bewust van de onderlinge verbanden. Hiervoor maken we gebruik van een genogram. Deze werkvorm kan ook gebruikt worden als inleiding bij het hoofdstuk ‘eer uw vader en uw moeder’.
Een genogram is een grafische weergave van de samenstelling van een familie, over minstens drie generaties. Daarbij gebruikt men enkele symbolen, we geven ze hieronder weer (zie voorbeeld bij de bordtekst).
o Blokjes stellen mannen/jongens voor
o Cirkels vrouwen/meisjes
o Pp opa van vaders kant
o Mp oma van vaders kant
o Pm is opa van moeders kant
o Mm oma van moeders kant
o P vader
o M moeder
Om ons genogram op te stellen, nemen we een groot blad papier, en daarop schrijven we, in het midden, ons eigen symbool: een cirkel voor een vrouw, een vierkant voor een man. In het symbool schrijven we onze naam. Rond de eigen persoon wordt schematisch de rest van het genogram opgebouwd: ouders, grootouders, kinderen, broers, zussen en eventueel ook ooms en tantes, neven en nichten. Wanneer we ieders naam hebben vermeld, kunnen we ons genogram verder uitdiepen op de volgende manieren.
We kunnen bepaalde relaties accentueren. Als we een zeer sterke band hebben met een andere persoon kan er een dubbele lijn naar deze persoon getrokken worden. Een moeilijke relatie wordt aangeduid met een gekartelde lijn.
Elke familie heeft zijn verhaal van ‘kracht’ en ‘zwakheid’. Bij de ene familie staan bijvoorbeeld ‘zelfstandigheid en bekwaamheid’ hoog in het vaandel, soms ten koste van ‘warmte en geborgenheid’. Bij een andere familie is bijvoorbeeld ‘trouw’ het sleutelwoord, misschien wel ten koste van ‘persoonlijke vrijheid’. Elders is ‘plicht en verantwoordelijkheid’ een ware kracht, terwijl ‘het onvermogen om plezier te maken’ de familie zwakker maakt. Vaak lopen deze ‘krachten’ en ‘zwakheden’ als een rode draad doorheen onze familiegeschiedenis, met treffende voorbeelden in elke generatie. We kunnen op zoek gaan naar een typische kracht en een zwakte van onze familie en die erbij schrijven in het genogram.
Het genogram kan verder verrijkt worden door de religie van de personen erop te vermelden. Zo kan een praktiserende katholiek een oranje kleurtje krijgen, of een moslim groen. We kunnen zelfs gradaties in de religiositeit van iemand aanbrengen door het symbool volledig in te kleuren of slechts te arceren. Dit voegt een extra dimensie toe aan het genogram, we zien duidelijk waar ons eigen geloof vandaan komt.
Daarna gaan we met elkaar een gesprek aan over ons genogram. We beluisteren elkaar aandachtig, ook als we elkaar reeds goed kennen. Een genogram kan ons immers steeds voor verrassingen plaatsen. We oefenen geen kritiek uit, maar stellen elkaar wel vragen, zoals ‘Wie heeft jou geïnspireerd? Wie is een voorbeeld voor jou?’
Ten slotte vragen we ons af waar onze plaats is als koppel binnen dit netwerk van relaties.
Praktische uitwerking
Benodigdheden: per persoon een groot blad wit papier en stiften in verschillende kleuren
Werkvorm voor de deelnemers: Het genogram van mijn familie
Werkvorm: Een blik op onze vriendenrelaties
Toelichting voor de begeleider
Met deze opdracht staan we stil bij de vriendenrelaties van beide partners. Door deze in kaart te brengen, worden we ons bewust van de onderlinge verbanden.
In het midden van een groot blad schrijven we ons symbool (een cirkel voor een vrouw, een vierkant voor een man) en onze naam. Rond de eigen persoon wordt de rest van het schema opgebouwd. Wanneer we alle vrienden hebben vermeld, kunnen we het schema verder uitdiepen. Hechte vriendenrelaties krijgen een dubbele of driedubbele lijn. Relaties waar we het moeilijk mee hebben, maar die we toch belangrijk vinden, geven we een gekartelde lijn.
We leggen onze schema’s naast elkaar en geven er uitleg bij. Opnieuw is het belangrijk elkaar aandachtig te beluisteren en geïnteresseerde vragen te stellen.
Ten slotte proberen we een gezamenlijk schema op te stellen. Ons koppel zijn heeft immers een invloed op onze vriendschapsrelaties, ook op de relaties die we individueel beleven. Uit dit schema moet duidelijk naar voren komen op welke manier we bepaalde relaties als koppel willen onderhouden. Willen we veel ruimte maken voor een bepaalde vriendschappelijke relatie, of minder ruimte? We gaan op zoek naar concrete afspraken waarin we ons allebei kunnen vinden.
Praktische uitwerking
Benodigdheden: voor elke deelnemer een groot blad papier, stiften
Werkvorm voor de deelnemers: Een blik op onze vriendenrelaties
De tien geboden
Achtergrond voor de begeleider
De Decaloog, beter gekend als ‘de tien geboden’ wordt twee keer weergegeven in het Oude Testament, namelijk in Exodus 20,1-17 en in Deuteronomium 5,1-22. Daar wordt verteld hoe Mozes, ongeveer drieduizend jaar geleden, deze geboden ontving op de berg Horeb. Jahweh zelf gaf ze hem, vertelt het Bijbelse verhaal. Op dat ogenblik waren de joden op weg doorheen de woestijn naar het beloofde land. Ze verlieten de slavernij op zoek naar vrijheid. Blijkbaar is dit het moment waarop mensen behoefte hebben aan gezonde geboden, als een veilige bedding waarbinnen hun leven zich vrij en onbelemmerd kan ontwikkelen.
Kunnen deze geboden ons ook vandaag nog begeleiden naar een vrij leven? Hebben ze iets te bieden aan onze relaties? En, meer bepaald, kunnen ze onze liefdesrelatie verrijken?
We willen in deze vormingsreeks blijven stilstaan bij de geboden die gericht zijn op de ‘horizontale relaties’, de relaties tussen mensen: ‘niet doden’, ‘niet liegen’, ‘niet stelen’, ‘geen overspel plegen’, ‘je zinnen niet zetten op’, ‘je vader en je moeder eren’. Vijf van deze zes geboden worden geformuleerd als een verbod.
Verboden zijn vandaag niet echt populair. Ze lijken haaks te staan op ons verlangen naar vrijheid. Toch is dit niet zo. Een verbod biedt immers ook heel wat vrijheid, ja, zelfs meer vrijheid dan een gebod. Met een gebod zeg je: ‘Deze weg moet je nemen, en geen andere.’ Maar met een verbod zeg je: ‘Deze weg mag je niet nemen. Alle andere wegen mag je wel nemen, kies maar!’ Een verbod legt alleen de onderste grens vast voor een menswaardig en respectvol leven, en geeft ons alle vrijheid om de rest op een creatieve manier zelf in te vullen.
Deze Bijbelse verboden kun je dus vergelijken met ‘de oevers en de bedding van de rivier waardoor de liefde stroomt’ (blz. 15). De rivier zelf kan kabbelen of kolken, breed of smal zijn, door een lieflijk of ruig landschap stromen. Het mag echt wel onze rivier zijn, met onze kleuren en ons temperament. Toch is het goed dat zij niet buiten haar oevers treedt. In een goede, stevige bedding kan een rivier het best ‘zichzelf’ zijn. Ze zal niet dichtslibben, ze zal geen schade aanrichten, ze zal blijven stromen.
Zo bekeken zijn de verboden een ondersteuning van een gezonde liefdesrelatie. Echte vrijheid, ook binnen een liefdesrelatie, begint met de keuze van onze grenzen.
Werkvorm: De tien geboden
Toelichting voor de begeleider
Tijdens de komende vormingsmomenten zullen de tien geboden de rode draad voor onze gesprekken vormen. We zullen ontdekken hoe deze oude regels een universele waarde hebben en nog steeds op moderne relaties van vandaag kunnen toegepast worden.
Daarom is het goed om eerst deze geboden eens te lezen. Misschien zullen we afknappen op oude formuleringen. Misschien zullen we ons ergeren aan de verbiedende toon of de sporen van een samenleving waar de man duidelijk de broek draagt. Maar misschien zullen we ook onder de indruk zijn van de bijzondere kracht van deze regels. Welk wetboek wordt drieduizend jaar later nog gelezen en nagevolgd? Misschien ontdekken we ook een gebod dat ons bijzonder raakt of aanspreekt. Dit duiden we aan, en delen het met onze partner.
Vervolgens gaan we op zoek naar ‘de tien geboden’ binnen onze relatie. Welke ‘geboden’ of ‘verboden’ vormen op dit moment ‘oevers en bedding’ van onze relatie? Eerst probeert iedereen voor zich vijf ‘geboden’ op te stellen. Dat kunnen heel uiteenlopende zaken zijn. Een paar voorbeelden: eerlijk zijn met elkaar, niet ontrouw zijn, elkaar vrij laten, elkaars ontplooiing aanmoedigen, onze verantwoordelijkheid rond taken opnemen, er zijn voor elkaar als het moeilijk gaat, niet te veel verwachten van elkaar, enzovoort.
Daarna luisteren we naar elkaars geboden. Over deze ‘gedragsregels’ praten we niet altijd met elkaar. Vaak gaan we ervan uit dat de partner het wel weet, of dat we, vermits we dezelfde liefde delen, ook dezelfde verlangens koesteren. Toch is dat niet altijd het geval!
Zijn we het eens met elkaar? Kunnen we onszelf terugvinden in de keuze van onze partner? Aan de hand van elkaars inbreng, schrijven we samen onze ‘tien geboden’.
Praktische uitwerking
Benodigdheden: kopieën met tien geboden en vraagjes, schrijfgerief
Werkvorm voor de deelnemers: De tien geboden in je relatie