Aan de slag met Bijbelverhalen

Vrijdag 26 Augustus 2016 - 10:27:58

Godly Play, Bibliodrama, Bijbelse symboolpanelen en kamishibai zijn methodieken om met Bijbelverhalen aan de slag te gaan. Ze zijn mogelijk vanaf jonge leeftijd.
 


Godly Play

Godly Play is een speelse weg van geloofscommunicatie, een creatieve en ervaringsgerichte manier om Bijbelverhalen te verkennen met kinderen, jongeren of volwassenen. Godly Play vertrouwt op de kracht van verhalen. Het spelen en vertellen van verhalen is een fundamenteel onderdeel van Godly Play. De verhalen worden sober en authentiek verbeeld met behulp van spelmateriaal.

Godly Play is gebaseerd op het geloof en vertrouwen dat iedereen – en in het bijzonder een kind – God kan ervaren in zijn of haar leven. Godly Play combineert spel, ritueel, creativiteit en verhaal, en wil zo kinderen en volwassenen helpen om de christelijke taal beter te verstaan, om parabels en Bijbelverhalen, stilte en liturgische handelingen beter te leren aanvoelen. Godly Play is mogelijk met kinderen vanaf drie jaar, met jongeren, en met volwassenen van elke leeftijd.


Een Godly Play sessie heeft verschillende onderscheiden momenten: het binnenkomen – het vertelmoment (het verhaal vertellen, beluisteren en op het eigen leven betrekken) – de creatieve verwerking – een feestelijk dankmoment – het afscheid. De opbouw van een Godly Play moment geeft plaats aan Woord en antwoord, aan bidden, delen en danken.


Een Godly Play verhaalverteller houdt bij het vertellen de blik voortdurend op de figuren en het materiaal gericht, en neemt de deelnemers zo mee in het verhaal, zonder hen aan te kijken. De trage manier van vertellen brengt rust en stilte mee. Eenvoudige, symbolische gebaren ondersteunen het verhaal. Het zijn betekenisvolle gebaren die vastliggen en aangeleerd zijn. Als deelnemer zo meegenomen worden in het verhaal is als het ware 'tijdgenoot worden' van de personages en zelf bij het gebeuren aanwezig zijn.

 

Meer informatie over Godly Play op deze website Gezinspastoraal (kennismakingsfilpjes, cursussen, uitleenpunten voor vertelmateriaal, ...)

www.godlyplay.be

www.godlyplayvlaanderen.be 

top


Bibliodrama – Tussen hemel en aarde


Het woord ‘Bibliodrama’ verwijst naar ‘biblio’ (boeken) en ‘drama’ en geeft daarmee aan waar het in Bibliodrama om gaat: het ‘in scène zetten’ van verhalen, meer bepaald van Bijbelverhalen en andere religieuze verhalen.


  In Vlaanderen wordt Bibliodrama meestal gespeeld in een groep van 8 tot 20 personen. Onder begeleiding van een deskundige worden de rollen en situaties in het Bijbelverhaal al spelend verkend, met behulp van werkvormen zoals een open-stoel-gesprek, een ontmoetingsspel, een inleving in rollen of een dialoog tussen rollen. Door zo in het verhaal te stappen wordt een wisselwerking mogelijk tussen het persoonlijke levensverhaal van de spelers en de context van de Bijbelse personages met hun denkbeelden, vragen en handelingen. Levenservaringen van elke dag worden zo al spelend op de Bijbeltekst gelegd, en omgekeerd.


Deze methodiek is geschikt voor groepen van jongeren (plussersgroepen, in klasverband) of volwassenen. Kinderen (vanaf ongeveer zes jaar) en volwassenen samen kan ook.

Op de website www.bibliodrama.be vind je heel wat informatie over deze methodiek: spel- en begeleidingsaanbod, publicaties, navorming, foto’s …

In Kerk&leven van 22 oktober 2014 (pag. 6) schreef Lieve Wouters een bijdrage over bibliodrama, met als titel ‘Stap eens in een Bijbelverhaal. Nog veel koudwatervrees in Vlaanderen tegenover methode van bibliodrama’.
 


www.bibliodrama.be  top


Bijbelse symboolpanelen

De Bijbel is geen geschiedenisboek en evenmin een correct verslag van belangrijke historische gebeurtenissen. Het is een verzameling van boeken waarin de schrijvers in de loop van vele eeuwen weergaven hoe zij God ervaren hebben in de wisselvalligheden van het leven, in de gebeurtenissen van hun volk. Zij maakten daarbij gebruik van symbolische taal. Om hun verhalen te kunnen begrijpen, is het nodig om de overstap te maken van de vraag ‘Is dat werkelijk zo gebeurd?’ naar de vraag ‘Wat wil dit Bijbelverhaal eigenlijk vertellen? Wat zegt het over de weg die God met mensen gaat?’. Bijbelse symboolpanelen is een fijne methodiek om deze overstap te maken en met een Bijbelverhaal aan de slag te gaan. 
 

Deze methodiek werd uitgewerkt door Reinhilde Houtevels-Minet (La Maison de la Parole in Sint-Lamberts-Woluwe). Zij liet zich inspireren door twee Franse catechetische methodieken, waarbij ze de eigenheid van beide – 'tekeningen' en ‘de symbolische betekenis van Bijbelverhalen’ – met elkaar verbond.


Bijbelse symboolpanelen is als methodiek vooral geschikt voor iets oudere kinderen die al symbolisch kunnen denken of daartoe uitgedaagd kunnen worden. Ook opgroeiende jongeren en volwassenen vormen een ideale doelgroep om via deze methodiek een Bijbelverhaal te verkennen. Werken met Bijbelse symboolpanelen is ook mogelijk met jongere kinderen, maar dan zijn de mogelijkheden beperkter. Het zal dan een eenvoudiger symboolpaneel worden dat dichter bij het oorspronkelijke verhaal aansluit.


Bij het werken met symboolpanelen worden er vier stappen doorlopen. De vijfde is een uitwisseling met elkaar, het vertellen van de eigen ervaringen aan de anderen. De uitbeelding van de tekst, gebeurt aan de hand van een reeks gestileerde tekeningen. Deze werkwijze wordt uitgebreid toegelicht in een document dat je op www.groeieninhetgeloof.be vindt (zie informatie onderaan).

Stap 1:
De begeleider leest het verhaal voor en situeert het in het betreffende Bijbelboek. Wat was er voordien gebeurd? Hoe komen de personages terecht in de situatie waarin ze nu verkeren? Waar speelt het zich af en wanneer?

Stap 2: Vragen en verbanden
a. Zijn er vragen naar extra uitleg? Woorden die niet begrepen worden, iets dat men niet goed kent? ... Het gaat hier om vragen op het puur letterlijk niveau.
b. Aan welke teksten van de Bijbel (zowel Oude als Nieuwe Testament) of aan welke elementen van de liturgie doen sommige woorden, uitspraken, beelden denken?
c. Dan volgen vragen over de inhoud van de tekst. Wat gebeurt hier eigenlijk? Wat strookt er niet met de logica? Waarom zijn sommige details vermeld? Dit zijn vragen waarop geen duidelijk of juist/fout antwoord geformuleerd kan worden, maar waarover men samen met de groep in gesprek gaat.

Stap 3: Het verhaal
Nu volgen vragen die gaan over wat in het verhaal belangrijk is voor elkeen. Is er een beweging in het verhaal? Welke? Wie speelt er mee in het verhaal? Wat gebeurt er met die mensen? Treedt er een verandering op? Wie doet wat? Wie overkomt wat? …

Stap 4: Het symboolpaneel
De kinderen worden in groepjes van maximaal 5 verdeeld. Ieder groepje krijgt een prikbord of legblad en een set symboolfiguren. De opdracht luidt om deze situatie uit te beelden aan de hand van de symbolen. De begeleider gaat in elk groepje even kijken of het werkt. Welk symbool wordt gebruikt? Waarom dat symbool? Waarom in die houding?

Stap 5: Uitwisselen
Aansluitend bekijken alle kinderen samen de verschillende taferelen. Elk groepje mag zijn tafereel ook verduidelijken. Ook de begeleider stelt verduidelijkende vragen, zoals bijvoorbeeld: waar staat Jezus, waar staat God, waarom werd dat zo in beeld gebracht?
 

Meer informatie:

  • Meer informatie over deze methodiek vind je op website www.groeieninhetgeloof.be  Klik eerst op ‘vormsel’ en dan op ‘materiaal’. Daar vind je de bijlage 'Bijbelse symboolpanelen'. Het is een uitgebreid document dat de methodiek beschrijft en de betekenis van de symbolische tekeningen toelicht. Het bevat ook alle sjablonen die nodig zijn om met Bijbelse symboolpanelen aan de slag te gaan. 
     
  • Op de Thomas website (www.godsdienstonderwijs.be) staat het dossier ‘Bijbelse symboolpanelen in het secundair onderwijs’, met een theoretisch en een praktisch luik.
    Naar het dossier ‘Bijbelse symboolpanelen in het secundair onderwijs’ top


Kamishibai

Kamishibai is een traditionele Japanse vertelvorm. Kamishibai – samengesteld uit de woorden ‘kami’ (papier) en ‘shibai’ (drama) – betekent letterlijk ‘papierdrama’. Aan de hand van grote tekeningen die in een houten vertelkast geschoven worden, vertelt de verhaalverteller het verhaal. De vertelkast kan het best vergeleken worden met een poppenkast of een minipoppentheater. De verhaalverteller vertelt het verhaal dat op de achterzijde van de vertelprenten staat. Telkens wanneer er een nieuwe scène of wending in het verhaal komt, schuift de verteller de volgende vertelplaat naar voren.
Kamishibai wordt als speelse vertelvorm al in een aantal scholen gebruikt en in sommige bibliotheken als educatief materiaal ontleend.

Kamishibai is mogelijk met vele soorten verhalen. Als vertelmethode voor Bijbelse verhalen biedt kamishibai mogelijkheden voor de catechese, voor de kinderbegeleiding tijdens gezinsvakanties, in gezinnen …

Evelien Hugo – student aan de Katholieke Hogeschool Aalst – maakte in 2012 een bachelorproef waarin zij een kamishibai over Mozes uitwerkte voor de godsdienstles. Haar bachelorproef ‘Kamishibai – Geroepen om te vertellen’ is beschikbaar op de Thomas website.

Naar 'Kamishibai – Geroepen om te vertellen’ op de Thomas website 


Uitgeverij Eenhoorn heeft enkele Kamishibai Bijbelverhalen (enkel prenten) voor kinderen: het kerstverhaal, het  verhaal van Noach, het verhaal van het verloren schaap, het verhaal van Jona.

 

Uitgeverij De Schatkoffer heeft ook een aanbod van Kamishibai Bijbelverhalen:
- De schepping
- Noach
- Jona
- Kerst
- Goede herder
- Pasen 


top


Bijbelse volksspelen

IJD Brugge beschikt over Bijbelse volksspelen die zich toespitsen op elf verhalen uit de Bijbel. Ze zijn geschikt om jongeren – leeftijdscategorie vormelingen – te laten kennismaken met Bijbelverhalen. De spelen nemen een drietal uren in beslag.

Meer infomatie via deze link naar de IJD website 

De Bijbelse volksspelen kunnen ook ontleend worden in Bibliotheek en documentatiecentrum De Bron in Harelbeke: www.debron-har.be

 

Bijbelse kleurprenten

Om kleuters en jonge kinderen spelenderwijs te laten kennismaken met verhalen uit de Bijbel kan je hun kleurprenten aanbieden. Als je in Google 'bijbel' en 'kleurprent' intikt, vind je een hele reeks websites met Bijbelse kleurprenten.

Interessante links zijn onder meer:

www.bijbelspel.nl of hier voor een rechtstreekse link
www.religiocando.it of hier voor een rechtstreekse link.
www.kinderpleinen.nl of hier voor een rechtstreekse link.

 

            top


Bijbel in 1000 seconden – werkmap bij het liturgisch jaar 

Voorstelling van de map

Voor al wie met de Bijbel bezig is in de parochie, op school, in een ziekenhuis, thuis ... met kinderen, jongeren, volwassenen, zieken ... is er 'Bijbel in 1000 seconden', een werkinstrument in een stevige A4-ringmap, met fiches bij de lezingen van de zondagen in het A, B en C-jaar en met informatie bij de liturgische feesten en periodes.
Auteur: Chantal Leterme – een uitgave van Kerk en Wereld / Kleopas.

De fiches bieden de mogelijkheid om in 1000 seconden een kijk te hebben op een van de lezingen tijdens de zondagse eucharistie. Daarom bevat elke fiche:

  • de Bijbeltekst zoals die in de kerk wordt voorgelezen
  • heldere uitleg bij moeilijke of ongewone woorden
  • de Bijbeltekst in een eenvoudige taal
  • de betekenis van het verhaal
  • stof tot nadenken.

De fiches werden gedrukt en uitgegeven op stevig papier.

De volledige map wordt nu aangeboden aan € 65 (exclusief verzendingskosten)

Onderdelen

  • Het startpakket bestaat uit een stevige ringmap en een pakket van 21 fiches voor de feestdagen die in de A, B en C-cyclus eenzelfde evangelielezing hebben. Het startpakket kost € 20 (exclusief verzendingskosten).
  • Elke jaarcyclus (A, B en C) bestaat uit 60 fiches. Elk liturgisch jaar is afzonderlijk te verkrijgen aan € 15 per liturgisch jaar (exclusief verzendingskosten).
  • In het pakket voor het lager onderwijs zijn teksten opgenomen die in de godsdienstlessen van het lager onderwijs aan bod komen, maar niet in de liturgie. Het pakket steekt in elke volledige map en wordt gratis gevoegd bij elke bestelling van een liturgisch jaarpakket. Een aparte bestelling voor het pakket van het lager onderwijs kost € 5 (exclusief verzendingskosten).

Website

Bij de ringmap hoort ook een website met verwerkingssuggesties voor kleuters, kinderen en jongeren. Surf naar http://www.bijbelin1000seconden.be/menu/tiki-index.php

Dit heel praktische materiaal dat bestaat uit werkvormen, verhalen, kunstwerken, allerlei activiteiten... wordt nog dagelijks bijgewerkt, aangevuld en geactualiseerd. Een schatkamer voor wie op zoek is naar inspirerende activiteiten!
Wie zich op de website registreert, krijgt elke week een nieuwsbrief die de aandacht vraagt voor de bijbeltekst(en) van de volgende zondag en eventuele extra informatie.

Bestellen kan via Uitgeverij Halewijn, Halewijnlaan 92, 2050 Antwerpen. Tel. 03 210 08 14 , e-mail: halewijn.uitgaven@kerknet.be   top


Kinder- en jeugdbijbels – Geloofscommunicatie

Op de webpagina ‘Geloofscommunicatie’ vind je informatie over kleuter-, peuter-, kinder- en jeugdbijbels, met onder meer achtergrondinformatie bij en besprekingen van enkele kinder- en jeugdbijbels.
Op deze webpagina staat ook heel wat andere informatie omtrent geloofscommunicatie: Bijbelse prenten- en stickerboeken, cd-roms en dvd’s over Bijbelverhalen, geloofstijdschriften, Geloven thuis koffertjes, informatie over geloofsopvoeding en -ondersteuning via het web enzovoort.

Naar de webpagina 'Geloofscommunicatie'  top


Een verhalende gemeenschap – Over de kracht van verhalen in Kerk en gezin – artikel

Het onderstaande artikel ‘Een verhalende gemeenschap – Over de kracht van verhalen in Kerk en gezin’ van Katie Velghe (Interdiocesane Dienst voor Gezinspastoraal vzw) verscheen in 2015 in de bladen van de bisdommen Hasselt, Brugge en Mechelen-Brussel:

Ministrando, 51(2015)3, 99-103.
Samen, 30(2015)04, 11-12.
Pastoralia, (2015)5, 28-29.

Hier vind je het pdf-bestand van deze bijdrage over de kracht van verhalen in Kerk en gezin

 
Het was vrijdagnamiddag, 14.20 u. Van zodra ze het klaslokaal naderde en het kabaal hoorde, wist ze het. Dit zou niet gemakkelijk worden. De klas stond op stelten. Propjes vlogen heen en weer. Vijf jongeren zaten op de vensterbanken, en keken haar uitdagend aan. Ja, ze wisten dat ze daar niet mochten zitten. En nee, ze hadden geen zin om naar hun schoolbanken te gaan. Uiteindelijk lukte het toch om iedereen op zijn plaats te krijgen. Ze dacht snel na. Theorie geven? Zinloos, op dit moment. Oefeningen? Opeens wist ze het. ‘Ik wil jullie vandaag een verhaal vertellen’, zei ze. Zag ze het goed? Kwam er een glimp van nieuwsgierigheid op die verveelde gezichten? ‘Het gebeurde deze week …’ Er kwam rust in de klas. En een paar leerlingen bogen zich naar voren.

Verhalen … een krachtig medium

Wedden dat u bent blijven lezen? U bent niet de enige. Verhalen. Ze boeien ons. Ze nemen ons mee. Ze zijn sterker dan om het even welke andere communicatievorm.
Geen enkele manier van communiceren komt immers dichter bij de persoonlijke ervaring dan een verhaal. De luisteraars identificeren zich met een van de personages, en beleven, op een veilige afstand, het lief en leed mee. De emoties zijn echt, maar toch kan iedereen, eens het verhaal beëindigd is, de spanning of tragiek van zich afschudden, en verdergaan met het eigen leven.
Verhalen zijn dan ook sinds de oudste tijden de manier bij uitstek om kennis door te geven. Pas sinds de 17de eeuw, met de opkomst van de moderne wetenschap, groeide de voorkeur voor een objectievere manier om mensen te onderwijzen. Verhalen werden gereduceerd tot ‘vertelsels’ voor kinderen.
Sinds de tweede helft van de twintigste eeuw worden verhalen echter weer uit de kleuterhoek gehaald, en herontdekt als een van de krachtigste media.
Verhalen doen bovendien een beroep op de verbeeldingskracht van de luisteraars, zodat die op een creatievere manier met de nieuwe informatie zullen omgaan.
En ten slotte bevorderen verhalen ook de groepsvorming. Wanneer er verhalen verteld worden, groeit de verbondenheid. En wanneer er verbondenheid is, worden er verhalen verteld. Dat ervaren we in een gezin of familie, en dat is ook zo in een grotere gemeenschap.

Gebruik en misbruik van verhalen

Verhalen kunnen voor heel uiteenlopende doelstellingen ingezet worden.
Martin Luther King vertelde met zijn toespraak ‘I have a dream’ een verhaal, dat zoveel mensen aansprak, dat er daadwerkelijk dingen veranderden en een hele maatschappij minder racistisch en onverdraagzaam werd.
Adolf Hitler vertelde een verhaal over een superieur ras met blond haar en blauwe ogen, en trok een heel volk mee in een oorlog, en de gruwelijke vernietiging van ‘inferieure’ rassen.
Reclameclips vertellen ons verhalen die ons aanzetten tot de aankoop van margarine of eau de toilette, horrorverhalen kunnen ons met een angst voor liften of donkere schaduwen opzadelen.
Sommige verhalen maken betere mensen van ons, andere maken ons banger of onvrijer. Sommige verhalen dienen om onze visie aan andere mensen op te dringen, andere worden goede metgezellen voor de luisteraars, bij hun eigen, unieke levenswegen.

Jezus als verhalenverteller

Jezus was een begenadigd verhalenverteller. Hij bracht zijn boodschap niet met syllabi of lijsten met voorschriften, Hij vertelde – soms tot wanhoop van zijn leerlingen, die het liever allemaal wat gemakkelijker en duidelijker hadden – parabels en gelijkenissen.
Hij vertelde levende verhalen waarbij het niet volstond om er gewoon naar te luisteren, ze moesten beleefd worden.
Sommige verhalenvertellers willen dat een welbepaalde boodschap wordt overgenomen, en ze gebruiken daarvoor een verhaal. Bij Jezus is het anders. Zijn verhalen laten mensen vrij in de manier waarop ze het begrijpen, en tegelijk zijn ze zo krachtig dat ze hele levens kunnen veranderen – als een zaadje, of als zuurdesem.
Jezus vertelde niet alleen parabels, Hij was zelf een parabel. Zijn hele leven was een parabel van Gods goedheid, kracht en schoonheid. Van de kribbe tot het kruis is zijn levensverhaal het grootste verhaal dat ooit werd verteld.
De Bijbel staat vol grote verhalen: verhalen die er echt toe doen, verhalen die over het essentiële gaan: over leven en dood, vrijheid en verbondenheid, eenzaamheid en liefde, wanhoop en zin. Deze verhalen vormen misschien wel de grootste schat die de Kerk vandaag te bieden heeft. Het zijn verhalen die ons eigen leven telkens opnieuw voeden en richting geven. Het zijn verhalen die alle mensen, murw van de dagelijkse drukte en verveeld door sleur en voorspelbaarheid, kunnen doen opkijken en opnieuw een glimp van nieuwsgierigheid op hun gezichten toveren.

Hoe Bijbelverhalen vertellen

Oorspronkelijk werden Bijbelverhalen niet voorgelezen, maar verteld. En het loont beslist de moeite om in de Kerk of het gezin deze verhalen ook eens te vertellen aan kinderen, tieners, volwassenen, zonder dat er een boek aan te pas komt. Hierbij kunnen we werken met een paar stappen, die ontleend werden aan de Godly Play methodiek.

Over de drempel
Een verhaal vertellen is op reis gaan. Ben je er zelf klaar voor? Zijn de luisteraars er klaar voor? Het helpt om een klein overgangsritueel in te lassen. Jonge kinderen kunnen letterlijk over een drempel moeten stappen, er kan een kaars aangestoken worden, of wat zachte muziek spelen.

Vertel het verhaal
Maak gebruik van zintuiglijke ervaringen, zodat de verbale en non-verbale communicatie met elkaar samenvallen. Wanneer bij de catechese de klemtoon helemaal op het verhaal en een gesprek ligt, dreigt het gevaar dat we verzanden in (mooie) woorden over (mooie) woorden – terwijl de werkelijkheid buiten blijft. Wanneer er echter gewerkt wordt met prenten, uitbeelding met figuren, geuren en kleuren, … blijft die verbinding met het echte leven bestaan.
Bijbelverhalen hoeven niet opgeleukt of gedramatiseerd te worden – ze zijn het krachtigst wanneer ze sober verteld worden, zodat de aandacht naar het verhaal gaat, en niet naar de verteller.
Bij het vertellen hoeven we dan ook niet bang te zijn van stiltes: dit zijn de momenten waarop het verhaal begint te spreken.

Verwonder je samen over het verhaal
Vraag je samen met de luisteraars af wat het mooist of belangrijkst is aan dit verhaal. Vraag het je écht af. Laat je verrijken door de veelkleurige antwoorden, die misschien, op dit moment, niet jouw antwoorden zijn. Begraaf het verhaal niet onder één juiste uitleg, maar laat het verder gaan, in de levens van de kinderen en volwassenen met wie je het deelt.

Geef ruimte om het verhaal te beantwoorden
Het is fijn wanneer iedereen nadien het verhaal op een creatieve manier kan beantwoorden. Volwassenen kunnen, net zo goed als kinderen, genieten van dit antwoord met kleurpotloden, verf, klei of restjes wol. Deze creatieve verwerking is als een gebed, en kan dan ook niet geëvalueerd worden.

Vier het verhaal
Goede verhalen scheppen verbondenheid. Dat mag gevierd worden, met een glaasje of een hapje.

En opnieuw over de drempel
Sluit het vertellen van het verhaal af met een ritueel. Een kaars kan gedoofd worden. Of er kan een zegen uitgesproken worden. Iedereen gaat immers weer verder op zijn of haar weg, een beetje veranderd, een beetje gesterkt door een goed verhaal.

God is een verteller

Verhalen boeien. Verhalen maken vrij. Verhalen sturen ons op weg. Verhalen doen ons stilstaan. Verhalen raken en maken ons nieuw. En wij maken nieuwe verhalen.
Het verhaal begon ‘in den beginne’. En het gaat verder, zolang we verhalen blijven vertellen, zolang we zelf verhalen zijn, van een God die verteller is.

Katie Velghe
Interdiocesane Dienst voor Gezinspastoraal (IDGP)

Hier vind je het pdf-bestand van deze bijdrage over de kracht van verhalen in Kerk en gezin
 

Over Thomas

Thomas is een interactief platform voor actieve samenwerking tussen alle leerkrachten (r.-k.) godsdienst van alle onderwijs- netten in Vlaanderen.

Partners

Katholiek Onderwijs Vlaanderen (voorheen VSKO) IDKG Faculteit Theologie en Religiewetenschappen logo