Vrijdag 26 Augustus 2016 - 10:27:55

 


Nieuw samengestelde gezinnen in pastorale contacten

Meer en meer worden we ook als kerkgemeenschap geconfronteerd met zogenaamde nieuw samengestelde gezinnen. Onderstaande tekst biedt enkele inzichten in de eigenheid van deze gezinnen en hoe hier mee om te gaan in een pastorale context.

Nieuw samengestelde gezinnen in pastorale contacten top


Aandacht en dialoog in nieuw samengestelde gezinnen

 

De onderstaande tekst verscheen in juli 2010 in het Don Bosco tijdschrift. Het artikel kaderde in de rubriek 'Goed-gezin-d', een rubriek van zes bijdragen over gezinsthema's. De zes artikels werden door IDGP geschreven op vraag van de redactie van het Don Bosco tijdschrift.

 


De actuele situatie in Kerk en maatschappij maakt ons er meer dan ooit van bewust dat kinderen bij wijze van spreken 'overgeleverd' zijn aan volwassenen. Dat komt omdat ze voor hun groei en ontwikkeling op hen zijn aangewezen. Ze hebben het bestaan niet gevraagd, maar zijn erin geworpen. Zo hebben kinderen die terechtkomen in een nieuw samengesteld gezin wellicht geen scheiding of een nieuw gezin gevraagd. Ouders proberen in deze verander(en)de omstandigheden hun kinderen zoveel mogelijk uit de wind te houden en kansen tot ontwikkeling te geven. Maar hoe dan ook vraagt een scheiding en een nieuwe gezinssituatie van een kind extra inzet. De familietherapeut Ivan Boszormenyi-Nagy merkte dat kinderen er van nature op uit zijn om iedereen recht te doen (1). Ze zetten zich daar op hun manier extra voor in. Ideaal gezien zouden die inspanningen door de directe betrokkenen in de nieuwe situatie gezien, gehoord en erkend moeten worden. Zo doet het kind de ervaring op dat hij/zij ertoe doet. Nieuwe situaties brengen voor ouders veel emotionele en praktische beslommeringen mee. Daardoor raakt de inzet van kinderen om voor iedereen goed te doen, wel eens buiten beeld.
De meeste ouder(s) en nieuwe partner(s) zijn bereid en in staat hun verantwoordelijkheid te nemen en zo goed mogelijk voor hun kind(eren) te zorgen. Daar gaan we van uit wanneer we in dit artikel enkele aandachtspunten aanreiken die daarbij behulpzaam kunnen zijn. Deze handvatten zijn geworteld in twee tradities: de Bijbel en de contextuele benadering (2). Trouw, betrouwbaarheid en rechtvaardigheid zijn daarin belangrijke begrippen. Mensen zijn elkaar respect, recht en gerechtigheid verschuldigd, in Zijn Naam.


Fundament

Zorgzaam omgaan met de gewoonten, normen en waarden die in het oorsprongsgezin golden, is erg belangrijk. Het oorsprongsgezin is namelijk het fundament van de identiteit van het kind. Dat is niet altijd zo gemakkelijk, want in een nieuw samengesteld gezin leeft wellicht sterk het verlangen om de fout gelopen interactiepatronen uit de vorige gezinscultuur niet te herhalen, om het deze keer beter te doen. Wanneer kinderen in zo’n context horen dat hun vader/moeder of zijn/haar partner (onaangename) uitspraken doet over de andere ouder, dan wordt de oorsprong van het kind niet gerespecteerd. Door dit voorbeeldgedrag van volwassenen wordt het voor kinderen extra moeilijk om zich ‘beter te gedragen’ tegenover de ‘nieuwe’ ouder. Omgekeerd geldt: hoe meer deze ouderfiguur zich betrouwbaar betoont, hoe loyaler het kind ten aanzien van hem/haar zal worden. Tegelijk mag deze ouderfiguur er nooit aanspraak op maken een betere ouder te zijn dan de afwezige ouder. Daardoor zou het kind in een patstelling geplaatst worden: hoe kan het kind dankbaar zijn voor wat de nieuwe partner of stiefouder geeft, voor iets wat eigenlijk door de afwezige ouder gegeven had moeten worden?


Geven en ontvangen

Ouderlijke zorg in de vorm van een plek, warmte, steun, bescherming en begrenzing … daar groeien kinderen en jongeren van. De contextuele benadering zegt dat een kind niet alleen ontwikkelt door deze zorg te ontvangen, maar evenzeer door zelf terug te geven en door te erkennen wat het van ouders en anderen krijgt. Uit observaties blijkt dat iedere mens de nood voelt om iets terug te doen voor de zorg die hij/zij ontvangt. Een kind groeit dus niet alleen door te ontvangen, maar ook door te geven, aangepast aan de eigen leeftijdsfase (‘passend geven’). Dat geven begint bij een glimlach, uitgestrekte handjes, een tekening, boodschappen doen, presteren op school, de wereld exploreren, een goede partner vinden, kinderen krijgen en die gepaste zorg geven,… Bovendien geeft een kind een moeder/vader ook erkenning voor de zorg die het ontvangt. Ook dat is geven: blij zijn met een aai, het eten waarderen, de eigen kleren en kamer respecteren, erkenning geven voor wat een ouder voor hem/haar doet,… Ontwikkeling gebeurt dus door dialoog tussen een ouder en een kind, in geven en ontvangen en in de wederkerige erkenning daarvan.
Als een kind te weinig erkenning krijgt, kan het als gevolg daarvan zichzelf bijvoorbeeld niet begrenzen in het geven, of krijgt het last om zelf te kunnen ontvangen. Een ander voorbeeld is dat het kind alles wat het geeft als onbelangrijk gaat bestempelen en dus geremd wordt in open zelfgave.
De conflicten die aan een scheiding voorafgaan, de scheiding zelf en het samenstellen van een nieuw gezin zijn een bijzonder belastende periode. Het ligt niet voor de hand om juist dan aandacht te geven aan de bijdrage van kinderen. Het is voor ouders al moeilijk genoeg om de boel praktisch rond te krijgen. En juist dan blijkt een kind een extra tandje bij te steken om zijn/haar ouders te ondersteunen. Dat doen kinderen niet alleen door praktische hulp te bieden; vaak zijn ze troostend aanwezig of sparen ze hun ouders door extra zelfstandig te worden. Het gevaar bestaat dat kinderen hun ouders veel meer sparen dan voor henzelf constructief is. Dan gaan ze achterhouden wat voor de ouder belastend zou kunnen zijn. Zo kan een kind zich steeds meer afsluiten.
Het lastige van de zaak is dat ouders hun kind moeilijk erkenning kunnen geven voor iets wat ze niet zien en niet zo ervaren, of voor iets wat ze vanzelfsprekend vinden. Dit kan een diepgewortelde onzekerheid veroorzaken bij kinderen. En eens volwassen kunnen ze zelf een blinde vlek ontwikkelen voor het geven van hún kinderen. De cirkel kan echter doorbroken worden, want ouders kunnen op elk moment erkennen wat het kind vroeger ‘verborgen heeft gegeven’. Dat blijkt de sleutel om de deur te openen!


Dialoog

Door het oorsprongsgezin te ontbinden, leggen ouders een zekere last op de schouders van hun kinderen. Als ouders beseffen dat het kind inspanningen moet leveren om zich aan een nieuwe gezinssituatie aan te passen, kunnen ze geneigd zijn om het kind hiervoor te compenseren, bijvoorbeeld door te toegeeflijk te worden en te weinig grenzen te stellen, of door cadeaus te geven. Dergelijk compensatiegedrag sust echter eerder de eigen schuldgevoelens, dan werkelijk dienst te bewijzen aan het kind. Wellicht is een kind meer gebaat met diepgaande interesse in zijn/haar persoonlijke ontwikkeling en met erkenning van de inspanningen die hij/zij levert om in deze moeilijke omstandigheden bij te dragen aan beide nieuwe gezinsculturen. Compenseren kan de levengevende dynamiek van de dialoog in de weg staan. Maar met elkaar praten en het kind erkenning geven, veronderstelt dat de ouder beseft welke spanningen een instabiele oorsprongscultuur, een scheiding en een nieuw samengesteld gezin teweeg kunnen brengen. Die spanningen draaien om loyaliteit: de ingebakken trouw van een kind tegenover zijn beide ouders.
Ouders hebben doorgaans moeite om te beseffen dat hun kinderen ook ongelukkig kunnen zijn. Wanneer een nieuw gezin wordt gevormd, gebeurt dit op basis van de goede hoop en verwachting dat een leven samen meer mogelijkheden en perspectieven biedt dan een leven als alleenstaande ouder. Vandaar de extra moeilijkheid om onder ogen te zien dat de nieuwe gezinssamenstelling ook bron van pijn en last kan zijn voor het kind. Als er al zoveel in het werk is gesteld om het samen beter te hebben, dan raken eventuele moeilijkheden van het kind aan de onmacht van de ouder. Van ouders vraagt het veel moed om hun machteloosheid hierbij onder ogen te willen zien.
Bovendien roept een nieuwe gezinssamenstelling ook weer de oude dromen en verwachtingen op dat alsnog kan vervuld worden wat eerder in het leven onmogelijk bleek. De vraag om zich keer op keer op te stellen als ouder of nieuwe partner, is: “Wie heeft hier nu belang bij, ik of dit kind?” Het antwoord op deze vraag is niet alleen te vinden in het eigen hart, maar ook en misschien vooral in een dialoog met elkaar, want daarin staat de opbouw van de relatie centraal. De dialoog is de real-life toets of we echt op de ander gericht zijn en rekening houden met zowel de eigen als andermans belangen. Dat gebeurt wanneer ieder in staat én bereid is om de eigen noden en voorwaarden in de relatie te verwoorden en in het gesprek te vragen daarmee rekening te houden. Dialogeren is niet alleen praten met elkaar, maar veeleer een manier om met elkaar rekening te houden, om zich aan elkaar mee te delen, door geven en ontvangen. De moeite waard!
 

Voetnoten:

(1) Is het daarom dat Jezus kinderen eert en hen tot voorbeeld van volwassenen stelt? Mc 10,13-16. Terug naar tekst
(2) T. Grolus & M. Riemslagh, Contextueel kijken naar kinderen in nieuw samengestelde gezinnen, in Rondom Gezin 28 (2007) nr. 4, 14-29. Terug naar tekst

 

De bovenstaande tekst verscheen in juli 2010 in het Don Bosco tijdschrift. Het artikel kaderde in de rubriek 'Goed-gezin-d', een rubriek van zes bijdragen over gezinsthema's. De zes artikels werden door IDGP geschreven op vraag van de redactie van het Don Bosco tijdschrift.


top

 


Contextueel kijken naar kinderen in nieuw samengestelde gezinnen

Op de studiedag van de Interdiocesane Dienst voor Gezinspastoraal (IDGP) over nieuw samengestelde gezinnen op 22 september 2007, gaf Tinne Grolus een lezing, getiteld "een contextuele benadering van nieuw samengestelde gezinnen". Na afloop herschreef ze de tekst samen met Marina Riemslagh, ter publicatie in het winternummer 2007 van Rondom Gezin. De auteurs trachten het fenomeen van de nieuw samengestelde gezinnen uiteen te zetten en belichten dit thema vanuit een contextueel-pastorale benadering.

Artikel 'Contextueel kijken naar kinderen in nieuw samengestelde gezinnen'  top


Publicaties

Geert Faseur en Dewamme Evelyn, Van drempel tot drempel. Kinderen in nieuw samengestelde gezinnen, Davidsfonds, Leuven, 2010, ISBN 978-90-5826-691-0

Kinderen in een nieuw samengesteld gezin staan voor ingrijpende veranderingen. Niet alleen pendelen ze voortaan heen en weer tussen verschillende woningen, ze moeten ook leren omgaan met een compleet nieuwe gezinssituatie waarin vader of moeder een relatie begint met een nieuwe partner, al dan niet vergezeld van kinderen. Daarvoor moeten ze tal van relationele, emotionele en educatieve drempels overwinnen.

Van drempel tot drempel biedt inzicht in de uitdagingen en hindernissen waarmee een nieuw samengesteld gezin geconfronteerd wordt. Het boek bevat tal van praktijkvoorbeelden om concreet mee aan de slag te gaan en te werken aan een stabiele gezinssamenhang. Zowel van de kant van de ouders als van de kant van de kinderen kunnen moedige aanzetten en creatieve initiatieven komen om het samen leven een grotere kans op slagen te geven.

In het zomernummer 2010 van Rondom Gezin verscheen een recensie over dit boek. U kan de recensie over het boek 'Van drempel tot drempel. Kinderen in nieuw samengestelde gezinnen' hier lezen.

 

Jos Willems, Een nieuw gezin. Een nieuwe kans, Antwerpen, Witsand, 2010

Ruim zestig procent nieuw samengestelde gezinnen mislukken, vooral door een gebrek aan goede informatie en ondersteuning. De auteur laat aan de plusouders van vandaag zien hoe ze gelukkig kunnen worden in hun nieuw gezin. Uitgaande van tien duidelijke krachtlijnen geeft het boek de essentie aan waarover iedereen die aan een nieuw samengesteld gezin begint zou moeten denken.

 

 

 

Meer boeken over (aspecten van) nieuw samengestelde gezinnen vind je op www.eennieuwgezin.be top


Nuttige adressen en links

www.eennieuwgezin.be  (voorheen:www.plusouder.be)

 

Over Thomas

Thomas is een interactief platform voor actieve samenwerking tussen alle leerkrachten (r.-k.) godsdienst van alle onderwijs- netten in Vlaanderen.

Partners

Katholiek Onderwijs Vlaanderen (voorheen VSKO) IDKG Faculteit Theologie en Religiewetenschappen logo